فتوای در باره صدقه فطر

بسم الله الرحمن الرحيم

فتوی در مورد صدقه فطر ماه مبارک رمضان سال ۱۴۴۱ ه - ق، مطابق به ۱۹۱۱ه ش

الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسولو الکریم و علی آلو و أصحابو أجمعین.

قال الله تعالی: « فَاسْأَلُوا أَىْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُم لََ تَْعْلَمُونَ ». (النحل34)

و عن ابن عباس رضی الله عنهما قال: فرض رسول الله - صلی الله علیه وسلم – زكاةَ الفِطْر طُهْرةً للصَائم مِنَّ اللغو والرَّفثِ وطُعْمةً للمساكینَ، مَنْ أدَّاىا قبلَ الصَّلاة، فهي زكاةٌ مقبولةٌ، ومن أدَّاىا بعدَ الصَّلاة، فهي صَدَقةٌ من الصدقات (رواه أبوداود).

با توجه به اينكه در روز هاي آخر ماه مبارن رمضان لرار داريم و از جمله احكام متعلك به آن وجوب صدله فطر و ادای آن بالاي مسلمانان داراي استطاعت مالي به فمراء و نياز مندان است بناء در جواب استفتاء هاي شهروندان محترم و هموطنان عزيز مان كه خواستار در يافت ممدار صدله فطر و احكام متعلك به آن بوده و خواست ايشان ذريعه مكتوب شماره 10 / 11 مؤرخ 1311 / 2 / 20 رياست دفتر ممام محترم وزارت ارشاد، حج و اولاف به اين رياست انعکاس داده شده است، بصورت فشرده در روشنی نصوص شرعی و ديدگاه فمهاء، ذيلا تحرير می گردد:

صدله فطر که آن را در عربی زکاة الفطر نيز می نامند و در جامعه ما به نام های فطر روزه و سرسايه معروف است از جمله عبادات و واجبات مالی است که ادای آن از اشياء و اصناف مشخص غذايی با ممدار های معين آن بالای هر شخص مسلمان ايکه مکلف و مستطيع (دارنده مال به لدر نصاب زکات) باشد، از طرف خودش و از آنعده اعضای فاملش که توليت و نفمه آنها را به عهده دارد در پايان ماه مبارک رمضان بروی لازم می گردد.

ولی شخص مذکور ميتواند جنس مورد نظر و يا ليمت آنرا در جريان ماه مبارک رمضان نيز ادا نمايد البته ادای آن تا لبل از رفتن به ادای نماز عيد در هر فرصتی که مستطيع گردد و ادای آنرا به فمراء و نياز مندان مناسب ببيند بهتر است.

حکمت و فلسفه و جوب صدقه فطر

در حديث ابن عباس رضی الله عنهما حکمت و فلسفه وجوب صدله فطر چنين بيان شده است: فرض رسول الله - صلی الله علیه وسلم – زكاةَ الفِطْرٌطُهْرةً للصَائم مِن اللغو والرَّفثِ وطُعْمةً للمساكینَ، مَنْ أدَّاىا قبلَ الصَّلاة، فهي زكاة مقبولةٌ، ومن أدَّاىا بعدَ الصَّلاة، فهي صَدَقةٌ من الصَّدقات (رواه أبوداود).

ترجمه: رسول الله صلی الله علیه وسلم زکات فطر را به منظور پاک نمودن روزه دار از وبال سخنان بی هوده، معصيت آلود و شهوت آميز در جريان روزه و نيز به منظور دست يافتن مساکين و فمراء به غذا و رفع نيازمندی های شان معين نموده است، کسی که آن را لبل از نماز عيد بپردازد آن يک زکات ممبول و پذيرفته شده است و کسی که آنرا بعد از نماز عيد بپردازد پس آن يک نوع صدله ای از صدلات خواهد بود. بناء با ادای اين صدله روزه داران مستطيع خود را از وبال کاستی های صادرشده در جريان روزه پاک نموده و فمراء و نياز مندان با در يافت آن ميتوانند به رفع نياز مندی های شان به گونه نسبی پرداخته در تجليل عيد فطر و خوشی در اين ايام هر دو طبمه با فراغت بال در کنار هم لرار گيرند.

شرایط وجوب صدقه فطر:

و جوب صدله فطر مشروط به مسلمان بودن، آزاد بودن و مالک نصاب بودن شخص است.

بناء هر فرد مسلمان و آزاديکه مال دست داشته وی به اندازه نصاب زکات بوده وآن مازاد از ضرورت ها و نيازمندی های خودش باشد اگرچه بر اين ممدار مال سال هم سپری نشده باشد و حتی اگر وی مالک اين ممدار مال لبل از طلوع صبح صادق روز عيد فطر نيز شده باشد، بروی صدله فطر واجب است. وقت وجوب صدقه فطر

صدله فطر همزمان با طلوع صبح صادق روز عيد فطر واجب می گردد بناء اشخاصی که تاهمين ولت زنده بودند و يا نوزاد های ايکه لبل از همين ولت به دنيا آمدند و يا کافری که لبل از اين ولت مسلمان شد در صورتيکه واجد شرايط باشند، صدله فطر بر آنها واجب است اما اگر کسی لبل از اين ولت وفات نمود و يا نوزادی بعد از اين ولت به دنيا آمد و يا کافری مسلمان شد با وصف آنکه واجد شرايط باشند بر آنها واجب نيست و همچنان اگر شخص فمير لبل از اين ولت صاحب نصاب شد بروی واجب است ولی اگر بعد از اين ولت صاحب نصاب گرديد و يا لبل از اين ولت شخص صاحب نصاب فمير گرديد بر آنها واجب نيست.

با وصف آنکه ولت وجوب صدله فطر همزمان با طلوع صبح صادق روز عيد فطر می باشد ولی ادای آن بعد از دخول ماه رمضان در خلال اين ماه در هر ولتيکه صورت گيرد بنا بر موجوديت سبب وجوب که ماه رمضان است، جائز بوده و درست می باشد.

اشخاصی که از جانب آنها صدقه فطر پر داخت گردد

شخصی که واجد شرايط وجوب صدله فطر باشد، ادای صدله فطر نه تنها اينکه بر وی از طرف خودش واجب است بلکه ادای آن ازطرف افراديکه توليت و نفمه آنها را به عهده دارد نيز واجب است. به اين اساس بر اشخاص واجد شرايط واجب است تا صدله فطر را از سوی خودشان و او لاد های نابالغ شان بپردازند، و در صور تيکه از سوی اولاد های بالغ شان و يا هم از سوی خانم و والدين شان و يا از سوی برادران و خواهران و يا ديگر الارب شان که با آنها يکجا زندگی می کنند صدله فطر بپردازند، اگرچه بدون خواست آنها نيز باشد، جائز بوده و صدله فطر آنها در اين صورت ادا می گردد. اشیای که از آنها صدقه فطر اداء می گردد

ادای صدله فطر از چهار شیء و صنف غذايی ميتواند صورت گيرد که آنها عبارت اند از: گندم، جو، خرما و کشمش البته آرد گندم و جو نيز در حکم گندم و جو بوده ادای صدله فطر از آن نيز جائز است. ادای قیمت اشیاء در صدقه فطر

محاسبه ليمت يکی از اشياء و اصناف غذايی مجاز در صدله فطر و ادای آن به فمراء و نياز مندان نه تنها اينکه جائزبوده بلکه بهتر است که چنين کاری صورت گيرد تا فرد مستحك بتواند به نياز مندی خود به صورت دلخواه و به آسانی رسيدگی نمايد.

البته ليمت جنس مطابك به ليمت موجود در محل زندگی شخصی که بر وی صدله واجب است در نظر گرفته شود.

مقدار و اندازه صدقه فطر و قیمت آن

ممدار صدله فطر در صور تيکه از گندم و يا از آرد آن باشد نصف صاع يعنی تمريبا دو کيلوگرام و در صورتيکه از جو و يا از آرد آن و يا هم از خرما و کشمش باشد يک صاع يعنی تمريبا چهار کيلو گرام

خواهد بود، به اساس اينکه يک صاع هشت رطل عرالی بوده و آن برابر به وزن ۰۳۱ درهم است که مساوی به ۳۰۱۱ گرام می باشد.

باتوجه به اينکه ليمت ممدار های فوق الذکر اشيای مورد نظر در صدله فطر با در نظر داشت نوعيت آنها متفاوت بوده و همچنان نرخ آنها در مرکز و ولايات کشور يکسان نمی باشد؛ بناء هر شخص واجد شرايط می تواند نوعيت و کيفيت جنس مورد استفاده و يا لابل استفاده خود را معيار لرار داده ليمت موجوده آن را از بازار های محل الامت خود در يافت نموده در صورت تمايل به ادای ليمت جنس مورد نظر، آنرا به فمراء و نياز مندان بدهد.

البته ليمت موجوده اين اشياء با در نظرداشت نوع متداول و متوسط آنها به اساس در يافت معلومات از پيشه وران اين بخش در مرکز (شهر کابل) با رعايت جنبه احتياط در ليمت ها، تمريبا لرار ذيل می باشد: ۰ – گندم نصف صاع تمريبا معادل به دو کيلو گرام مبلغ ۶۵ افغانی.

۲- آرد گندم نصف صاع تمريبا معادل به دوکيلو گرام مبلغ ۰۱ افغانی.

۳- جو يک صاع تمريبا معادل به چهار کيلو گرام مبلغ ۰۱۱ افغانی.

۴- آرد جو يک صاع تمريبا معادل به چهار کيلو گرام مبلغ ۰۲۱ افغانی.

۵- خرما يک صاع تمريبا معادل به چهار کيلو گرام مبلغ ۰۱۱ افغانی.

۶- کشمش يک صاع تمريبا معادل به چهار کيلو گرام مبلغ ۰۱۱۱ افغانی.

با وصف آنکه اختيار عين ممدار تعيين شده هر يکی از اشياء فوق در ادای صدله فطر و يا ليمت هر کدام آن مجاز بوده و صدله فطر با دادن آن به فمراء و نياز مندان اداء می گردد ولی بهتر آنست که به منظور منفعت فمراء و رسيدگی بيشتر به نيازمندی های شان، ليمت جنس های با ارزشتر از اجناس فوق در نظر گرفته شود، به خصوص افرادی که وضع التصادی شان بهتر است؛ ايجاب می نمايد که ايشان به آن عمل نمايند.

مستحقین صدقه فطر

مستحمين صدله فطر کاملا همانند مستحمين زکات می باشند. بناء افرادی که صاحب نصاب نبوده و از اصول و فروع (سلسله پدر و مارد و اولاد ها) صدله دهنده فطر نباشند، ميتوان صدله فطر را به آنها داد، البته اگر واجدين شرايط استحماق در الارب صدله دهنده باشد بهتر است که به آنها داده شود در غير آن به فمراء محل داده شود و نيز ادای آن به شخص محتاجتر در صورت شناسايی بهتر خواهد بود. صدله فطر چندين نفر را ميتوان به يک نفر داد ولی صدله فطر يک نفر را به چندين فمير دادن، جائز نمی باشد.

وکالت در ادای صدله فطر از طرف اشخاصی که در محل ديگر و يا کشور ديگری زندگی می کنند جائز است، البته در ادای صدله فطر چنين اشخاص ليمت جنس مورد نظر در همان محل و يا کشور در نظر گرفته شود.

و الله سبحانه و تعالی أعلم

مفتی سيد حجت الله نجيح

رئيس مجمع علمی

مصادر:

۰- احاديث نبوی صلی الله علیه وسلم: أبوداود، سنن ابن ماجه.

۲- کتب فمه حنفی: بدائع الصنائع،تبيين الحمائك،

۳- الفتاوی العالمگيرية، ردالمحتار علی الدر المختار،

الفمه الإسلامی و أدلته.