احکام عید سعید اضحی

بسم الله الرحمن الرحیم !

احکام عید اضحی و جوانب احتیاطی ووقایوی از کرونا

هرچه خیر و نیکی است در پیروی از راه و روش رسول خدا صلى الله علیه و سلم در همه امور دنیا بوده و هرچه زشتی و پلیدی است در مخالفت و رویگردانیدن از راه و شیوه ی آن حضرت صلى الله علیه و سلم است. و مشرکین در دوران قبل از اسلام اعیاد می گرفتند ، بنابراینکه اسلام آمد و آنها را منسوخ کرد و خداوند - متعال دو عید بزرگ به ما داد که عید فطر و عید قربان است. عید فطر: بعد از اتمام ماه رمضان فرا می رسد ، همانطور که عید قربان بعد از اتمام عبادت حج فرا می رسد لذا لازم دانستیم که برخی موارد را که گفتن یا انجام آن درشب عید سعید قربان و روز عید و تکبیرات تشریق که انجام آنها ضروری می باشد در این جا یادآور گردیده و در چند نکته خلاصه شده است :

لفظ )عید( از (عود) گرفته شده است بمعنى بازگشتن است وعید بخاطری به این نام مسمی گردیده است که دراین روزها الله تعالی احسان خود را بر بندگانش اعاده میفرماید ویا اینکه این روز مقدس هرسال عود میکند؛ لهذا به این نام مسمی گردیده است( .رد المحتار/ ج 1 / ص 016)

ووجه تسمیه (عید أضحی) بدین لحاظ است که أضحی جمع (ضُحی) است به معنای ارتفاع روز و امتداد نور آفتاب می باشد، وضحی به موقعی گفته میشود که خورشید قبل از ظهر بالا میاید، چنانچه در قرآن کریم آمده است:

﴿وَالشَّمْسِِ وَضُحَاهَا﴾ (سورةِ الشمس/ِ ۱ )ِترجمه: (قسم به خورشید و چاشتگاه آن)، و چون حجاج موقع بالا آمدن آفتاب قربانی می کنند. و قربانی را (اضحیه) یا (ضحیه) گویند، بدین سبب روز دهم ذی الحجه را که قبل از ظهر آن، عمل قربانی انجام می شود عید أضحی میگویند.

اصل وجوب نماز عید:

خداوند متعال فرموده است: { فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ } (سوره كوثر/1 ) ترجمه: "براي خدا و پروردگارت نماز بخوان و قرباني کن". كه ىر این مورد در كتاب معتبر فقهي در این خصوص چنین فرموده اند : قَوْله تَعَالَى { فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ } في التَّفْسِیرِ صَلِّ صَلاَةَ الْعِید وَمُطْلَقُ ا لَْْمْرِ لوجوب ( للوجوب ) بدائع الصنائع (ج ۱ ص ۸۰۴) ترجمه: فرموده الله متعال چنین تفسیرمیگردد یعنی (ادا کن نمازعید را و قربانی کن) و این امر مطلق میباشد و امر دلالت برای وجوب مینماید اصل مشروعیت تجلیل ایام عیدین :َ عَنْ أَنَسٍ قَال:َِّ قَدِمَ رَسُولُ الله -صلى الله علیه وسلم-ْ الْمَدِیَ نَةَ وَلَهُم یَوْمَانِ یَلْعَبُونَ فِیهِمَا فَقَال «ِ مَا هَذَانِ الْیَوْمَان .»َِّ قَالُوا كُنَّا نَلْعَبُ فِیهِمَا فِى الْجَاهِلِیَّةِ. فَقَالَ رَسُولُ الله - صلى الله علیه وسلم- «ِْ إِنَّ اللهََّ قَد أَبْدَلَكُمْ بِهِمَا خَیْرًا مِنْهُمَا یَوْمَ ا لَْضْحَى وَیَوْمَ الْفِطْر .»أبوداود. ترجمه : ازحضرت انس (رضی الله عنه) روایت شده است که گفت : رسول الله صلی الله علیه وسلم به مدینه تشریف آوردند واهالی مدینه دارای دو روز بودند که در آن دو روز به بازی پرداخته و شادی میکردند ، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود : این دو روز چی است ؟ عرض کردند : ما در زمان جاهلیت در این دو روز به بازی و شادی می پرداختیم، رسول خدا صلی الله

علیه وسلم فرمود: خداوند دو روز دیگر را به جای آن دو روز برایتان قرار داده است : روز عید قربان و روز عید فطر .

وقت ادای نمازعید:

وقت ادای نمازعید از ارتفاع آفتاب شروع الی زوال افتاب میباشد. اگر روز اول عید دهم ذی الحجه عذری مانع نماز شود، بتاریخ یازده هم نماز را ادا نمایند و اگربه تاریخ یازده هم نیزعذرموجود بود، پس به تاریخ دوازده هم نمازعید را ادا نمایند وبعد از آن دیگر اجازه تأخیر کردن نیست؛ زیرا که نمازعید أضحی به قربانی تعلق دارد، لذا وقت نماز نیز وابستگی به روزهای قربانی دارد. پس تا روز سوم قربانی هر روز ازطلوع آفتاب تا زوال وقت نمازعید است. (بدابع الصنایع، ج۱ / ص ۸۱۰ )

اعمال مسنون عید أضحی:

در این خصوص درکتاب معتبر فقهی حنفی چنین تذکر گردیده است :

1- هر شخص بهتر است قبل از رفتن به عیدگاه غسل نماید.

2- لباسی که در لباس های موجود خود جدید و بهترباشد آنرا بپوشد.

3- مؤخرنمودن طعام تا آنکه از نماز فارغ شود.

4- تناول نمودن از گوشت قربانی بعد از نمازعید.

5- مسواک استعمال نمودن.

0- درعید أضحی هنگام رفتن به عید گاه در طول راه به آواز بلند تکبیر گفتن.

7- پیاده رفتن به عید گاه واز راه مخالف برگشت نمودن .

8- بدن خود را عطر و خوشبو زدن . زیرا که عید روز جمع شدن است بدین جهت غسل نمودن و عطر زدن مسنون است چنانچه در جمعه است . (بدائع الصنایع، ج۱ / ص 414)

طریقه ادا نمودن نماز عید:

امام برای مردم دو رکعت نماز مى دهد، اول تکبیر تحریمه سپس ثنا و سه تکبیر زوائد مى گوید، سپس سوره فاتحه را قرائت و ضم سوره مى نماید، بعد از آن تکبیر گفته رکوع وسجده مى نماید، به اینطور رکعت اول مکمل می شود. در رکعت دوم اول فاتحه را قرائت ضم سوره مى نماید سپس سه تکبیرات زوائد مى گوید و تکبیر رکوع گفته رکوع مى کند. چنانچه در این خصوص در کتاب معتبر فقهی نیزچنین آمده است : (ویصلي الإمام بالناس ركعتین یكبر في الأولى للافتتاح وثلاثا بعدها ثم یقرأ الفاتحة وسورة ویكبر تكبیرة یركع بها ثم یبتدئ في الركعة الثانیة بالقراءة ثم یكبر ثلاثا بعدها ویكبر رابعة یركع بها ( )الهدایه / ج 1 / ص 1۵۵ ) امام برای مردم دو رکعت نماز دهد اول تکبیربگوید برای افتتاح نماز و سه تکبیر بعد از آن سپس سوره فاتحه را قرائت و ضم سوره

نماید و تکبیر بگوید برای رکوع سپس رکعت دوم را شروع نماید با قرائت سپس تکبیر گوید سه مرتبه بعد از آن و سپس تکبیر بگوید تکبیرچهارم را و رکوع نماید به آن. طبق این تفصیل درهردو رکعت نه (۹) تکبیر مى شود که شش زوائد، دو تکبیر رکوع و یک تکبیر تحریمه میباشد.

حکم رفع یدین در تکبیرات عیدین :

در تکبیرات عیدین دست ها بلند کرده میشود که این تکبیرات علاوه از تکبیر رکوع میباشد چنانچه در این خصوص در کتاب معتبر فقهی حنفی آمده است : (ویرفع یدیه في تكبیرات العیدین) (فتح القدیر / ج 2 / ص 45) ترجمه : بلند کند دستان خودرا در تکبیرات عیدین .

قضاء آوردن نماز برای شخص منفرد :

اگر امام نماز عید را ادا کرد و شخصی باقی مانده بود که نمازعید ادا نکرده است پس اجازه قضاء آوردن آن را ندارد بخاطری که جهت فائم کردن نمازعید شروطی اند که برای منفرد تکمیل نمی شود مثل جماعت، وقت و غیره که در منفرد این شروط موجود شده نمی تواند فلهذا ادا کردن نماز عید نیز جایز نیست . (الهدایه / ج 1 / ص 1۵۵ )

حکم خطبه بعد از نماز:

وقتی از نمازعید فارغ شود امام، سپس دو خطبه ارائه مى نماید، و در خطبه احکام قربانی و تکبیرات تشریق را تعلیم مى دهد؛ زیرا که در این روزها همین امور مشروع است و خطبه نیز برای تعلیم این امور مشروع گردیده است. (بدابع الصنایع، ج۱ / ص ۸۱۰ )

بیان حکم تکبیرات تشریق و وقت گفتن آن:

اکثرعلماء قائل بروجوب تکبیرات ایام تشریق میباشند، که از ابتدای روزعرفه یعنی از تاریخ نهم ذی الحجه شروع می شود، و در نماز عصر سیزدهم ذی الحجه ختم کرده میشود، که همه (۳۲) نماز است، پس تکبیرات بعد از نماز فجر نهم ذی الحجه تا عصر سیزدهم ذی الحجه گفته می شود. وتکبیراین است که بگوید: (الله اکبر ، الله اکبر، لا اله الا الله ، والله اکبر ، الله اکبر ولله الحمد). برهرآن شخصی تکبیر واجب است که نماز فرض را ادا نماید خواه شهری باشد یا باشنده قریه، مسافرباشد یا مقیم، یا منفرد، زن باشد یا مرد. وبالای مسبوق نیز واجب است که تکبیربگوید مانند شخص لاحق بعد از اینکه باقی نماز فوت شده اش را همرای امام ادا نمود ، واگر امام تکبیر را ترک کرد مقتدی باید تکبیربگوید. (الهدایه / ج 1 / ص 157)

وقایه از ویروس کرونا (COVID-19) و جلوگیری از شیوع آن در روزهای عید :

حفظ نفس یکی از مقاصد شریعت می باشد بنابر آن شریعت انسان را مکلف به اخذ تدابیر وقایوی درعرصه های مختلف نموده و با اتخاذ تدابیر وقایوی لازم دستور داده است؛ واین مطلب را میتوان از فحوای عموم این آیت کریمه برداشت کرد :

(یَاْأَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُم ) (النساء / 71)

و نیز با توجه به اینكه این بیمارى (ویروس کرونا) به اساس گزارشات پیهم متخصصین عرصه طبابت از جمله بیماري هاي ساري بوده و میزان و سیر گسترش آن بسیار بالا و سریع مى باشد كه میتواند به سرعت همه گیر شود، و همه سفارشات و توصیه هاي طبي مسئولین و متولیان امور كه به اساس تشخیص متخصصین بخش هاي مربوطه، منحیث وقایه و تدابیر احتیاطى لازم این مرض دانسته شده است، در نظر گرفته شده و عملى گردد.

مانند شستن مكرر دست ها با صابون، استفاده از مواد ضد عفونى كننده و استفاده ازماسک بخصوص در اماكن و محلات عمومى (مساجد ، مواضع قربانی)، و خود دارى از مصافحه و معانقه، خود داری نمودن از شرکت درتجمعات، و فاصله دو متری را مراعات نمودن در نماز های پنج گانه و نماز عید و نیزرعایت تمام اموري كه به آن در زمینه از طریق اهل خبره توصیه مي شود. پس ایجاب مى نماید تا در این ایام از گشت و گذارغیر ضروری و برگزاری تجمعات خودداری گردد. زیرا رعایت جدي موارد ذکر شده به منظور حفظ نفس و سلامتي آن نه تنها یك توصیه پزشکی است بلکه درچنین حالتی از لحاظ شرعی نیز اخذ چنین تدابیر لازم و ترک آن ناجائز پنداشته مي شود.

والله اعلم بالصواب

رئیس مجمع علمی

دکتور مفتی سیدحجت الله نجیح