دفن اموات در حضیره سابقه

اصلاح نهایی گردید متن استفتاء ریاست محترم ارشاد، حج واوقاف ولایت بغلان .

بمقام محترم وزارت ارشاد، حج و اوقاف

السلام علیکم ورحمت الله و برکاته

محترما: اهالی محترم قریه صافی های سرک شرکت و چند قریه مربوطه دیگر که یک حضیره قدیمی داشته اند بهه نسبت پرشدن آن مدت چهل سال سپری گردیده که در حضیره اموات خویش را دفن نکرده اند درجای دیگهر دفهن نموده اند.

اینک به نسبت ضرورت طالب استفتاء شده اند که آیا در آن حضیره دفن اموات شرعا جواز دارد و یا خیر؟ موضوع به مقام محترم نگاشته شد در مورد چطوریکه شریعت حکم میفرماید هدایت خواهند فرمود.

با احترام: مولوی سمیع الله" منصور"

سرپرست ریاست ارشاد، حج و اوقاف بغلان.

حکم مقام محترم ریاست" آمریت افتاء در مورد ابراز نظر شرعی صورت گیرد.

الجواب باسم ملهم الصواب

حامدا لله و مصلیا علی رسول الله

آنچه در متن استفتاء ریاست محترم ارشاد، حج و اوقاف ولایت بغلان ذکر گردیده است در مهورد آن چنهین بایهد گفت: همانطوریکه از نظر فقهی و قانونی مسکن یک شخص در حیات آن از هر نوع تعرض و بی حرمتی مصؤن است و بدون مجوز شرعی و قانونی هیچ کس حق تعرض در آن را ندارد همچنان قبور اموات نیز عند الشرع قابهل احتهرام بوده و از هرنوع بی حرمتی و تعرض تا وقتیکه نسبت مرور زمان آثار و علایهم قبهور محهو و امهوات مهدفون در آن پوسیده و خاک نگشته باشد مصئون میباشد و بدون عذر شرعی نبش قبر و استفاده از آن که در آن هتک حرمهت میت است جایز نمی باشد زیرا رسول اکرم از هرگونه عملیکه در آن توهین و بی حرمتی اموات بهوده باشهد منهع فرموده است چنانچهه رسهول اکهرم میفرمایهد: (کسرعظم المیر کسسرعح ایر سرن ایرد وا و،ج/2ص/458.طبر: کسببرح ان هیرح.} یعنهی همانطوریکه در حیات یک انسا ن شکستاندن استخوان آن حرام میباشد بعد از مرگ هم شکستاندن اسهتخوان آن نیز حرام است.

و همچنان رسول اکرم از راه رفتن بالا ی قبرها و نشستن بالای آن ها منع نموده اسهت چنانچهه میفرمایهد: ( لأن یجلر حارمک ظلرد رعح قبثرعب ی یرح قرب ل ا رد لرمح یرلررح کر حن یجلر ظلرد ر سرن ا وا و،ج/2ص/460.طبر: کسببرح ان هیرح. } یعنههی اگههر بنشیند یکی از شما بالای آتش و آن آتش کالا و جسم آن را بسوزاند بهتر است از اینکه آن شهخص بهالای قبهری بنشیند.

و همچنان در کتاب معتبرفقه حنفی نیز استفاده نمودن قبل از وقت{ قبل از پوسیده شدن میت مدفون} از قبرهها و بدون نیاز را منکر و ناروا قرار داده شده است.

چنانچه درحاشیه ابن عابدین در این خصوص چنین آمده است { ( ر اللیر) یرصوصر ننار ن قی ر کیر يبر کر يفعلح ل) الف ري ک هبش ا نبور ا تي تب حربابه نویر ح هب ظلی ق و ک المنكع ا م هع} ا شیح ای ظ یمي ،ج/1ص/835. مطلهب فهی دفن المیت.

ترجمه: به ویژه وقتیکه میت مدفون در قبر کهنه و خاک نشده باشد، و آنچه را قبرکن های جاهل از نهبش و حفهر قبرهای انجام میدهند که اموات مدفون در آن ها هنوز تازه اند و دیگران را در قبرهای آن ها داخهل میکننهد ایهن عملکرد آن ها ظاهراً یک عمل ناروا و ناپسندیده است.

لذا با در نظرداشت این دستور صریح نبوی در قسمت حرمت گذاری به قبرستان ها باید مقابر مسلمین تها وقتیکهه آثار و علائم دارند و اموات در آنها از بین نرفته باشند نه تنها اینکه کوچک ترین بی حرمتی به آن ها صورت نگیهرد بلکه حفاظت و حراست از آن را منحیث مسلمان باید وجیبه و مسئولیت ایمانی و وجدانی خود بدانیم.

وحالا در خصوص حکم مسئله استفتاء شده فوق باید گفت که اگر نسبت طول و مرور زمان قبرهای موجود در ایهن قبرستان منهدم شده و اموات مدفون در آن ها نیز پوسیده و خاک شده باشند و نیهاز احسهاش شهود کهه از ایهن قبرستان دو باره برای دفن نمودن اموات استفاده صورت گیرد باز حسب دیدگاه فقهاء حنفی رحمههم الله تعهالی در چنین صورت از این نوع قبرستان استفاده نمودن جائزاست و میشود که در آن قبرستان دو باره اموات جدید دفهن گردند و اگر درجریان حفر نمودن قبری استخوان از اموات قبلی پیدا شد با احترام کامل دو باره دفن گردد و حائهل میان میت جدید و استخوان میت قدیم ساخته شود.

چنانچه در این خصوص در کتاب مشهور فقه چنین آمده اسهت: { لَيُحْفرع رْلَرمقَْ ریررع ن لَْ ننْ یلَرأ الأْْ ح قرلرْ يربْر رحح ن لَْ ح

ظم ن لَْ حنْ لَيو م یمٌّ قریضُّ ظَم م الأَْْ یجحْع یریرْنرحم ا ل کَز حعابٍ .َْ تر } قبح ا نميعج/2ص/102.طب: کكببح ان هیح.

ْ ل ح ح ح ح ح

ترجمه: و هیچ قبری بخاطر دفن نمودن میت دوم حفر نگردد مگر اینکه میت اول در آن پوسیده شده باشهد و از آن جزء استخوان چیزی باقی نمانده باشد، و اگر بدون دفن میت در قبر سابق دیگر چاره ای نباشد باز اسهتخوان ههای میت اول یکجا جمع شوند و در میان آن ها بامیت جدید حائلی از خاک ساخته شود تا خلط نگردند.

و همچنان علامه ابن عابدین رحمت الله تعالی علیه درکتاب مشهور خود در این خصوص چنین فرموده اند: { قر لأ نناط) الجواز با بلاء نذلَيمك حن يعم ك کی لَيمق قیح غلح نن ص ر الأ تعابالَسیم الأکص ر ا كبلح الج کع) } روالمحب ر، ج/1ص/835. ترجمه: ابن عابدین رحمه الله تعالی می فرماید اگر بعد از کهنه و پوسیده شدن میت هم اسهتفاده از قبهر آن مجهاز نباشد این یک مشقت و مشکل کلان برای مردم است، لذا باید معیار حکم در مجاز قرار دادن استفاده از قبر، کهنهه بودن و پوسیده شدن میت قرار داده شود، زیرا ممکن نیست که برای هرمیت یک قبر طور اختصاص داده شهود کهه دفن نمودن میت دیگر در آن مجاز نباشد اگر چه میت اول خاک هم شده باشد مخصوصا در شهرهای بزرگ. و در الفتاوی الهندیه از کتاب های معتبر فقه حنفی نیز در این خصوص چنین آمده اسهت: { روْ یرلرا اْمیَر حت صر ر ترحرعابا ز وق غ لَْحََْحَزرْظححح اْبَن ء ظلیح } ا فب ی الهنميح،ج/1ص/167،طب: کكببح ان هیح.

ْ ح ح

ترجمه: هرگاه میت پوسیده شده و خاک گردیده جائز است که میت دیگر در قبر آن دفن گردد، و یا در محهل قبهر آن زراعت صورت گیرد و یا بنای ساخته شود.

بناء از دلائل ذکر شده در فوق ثابت گردید که هرگاه نسبت طول و مرور زمان اموات مدفون در قبرستان بظن غالب ً پوسیده و خاک شده باشند استفاده از آن برای دفن اموات جدید شرعا مجاز میباشد، ولی هرگاه در جریان حفهاری برای قبر جدید استخوان اموات قبلی پیدا گردید از کسر و بی احترامی به آن خود داری نمایند و با کمال احتهرام آن را دوباره با ایجاد حائل از میت جدید دفن نمایند، و اگر قبر جدید و تازه باشد طور که بظن غالب میت مدفون در آن پوسیده و خاک نشده باشد باز نبش و حفر آن جواز ندارد وً اگر احیاناً حفر هم شود باید مجددا دفن گردد. والله اعلم علمه اتم

راقم الحروف" محمدعارف"مصلح