Isikan Majlis Dengan Zikir Dan Do‘a

الجواب

Mengadakan sesuatu majlis, perhimpunan atau perjumpaan memang merupakan perkara biasa yang dibuat oleh masyarakat kita. Untuk menjayakannya pula berbagai aturcara atau agenda disusun tertakluk kepada tujuan sesuatu majlis atau perhimpunan itu diadakan.

Dalam mengadakan sesebuah majlis, terdapat beberapa adab yang digariskan oleh syara‘ yang boleh digunakan sebagai panduan. Salah satu ciri-ciri majlis yang baik itu ialah seperti yang disabdakan oleh Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam ialah tempat perhimpunan yang selesa dan bersesuaian, dengan menjaga kemashlahatan semua yang hadir. Kemudian hendaklah dipastikan ketika berada dalam sesuatu majlis, orang yang hadir itu akan duduk dengan cara yang sopan dan terjaga auratnya.

Dari aspek kehadiran seseorang dalam sesuatu majlis pula, antara adabnya ialah memberi kelapangan dan keselesaan sesama hadirin dan menempati tempat duduk yang telah disediakan. Selain itu, hendaklah mengelakkan diri daripada mengambil tempat duduk orang lain atau menyebabkan orang lain terpaksa bangun dari tempat duduknya. Namun, jika tempat itu pada asalnya telah ditetapkan untuk individu tertentu, maka wajarlah dia menempati tempat duduk yang dikhaskan untuknya walaupun dia datang kemudian, atau individu yang lebih awal menempati tempat tersebut bangun atau berpindah dengan kerelaan hatinya sendiri.

Selain beberapa adab yang disebutkan di atas, hendaklah majlis atau perhimpunan yang diadakan itu tidak sunyi daripada sebarang zikir atau do‘a.

Risiko Majlis Yang Tidak Diucapkan Zikir Di Dalamnya

Imam an-Nawawi Rahimahullâhu Ta‘âlâ menyebutkan bahawa antara akibat daripada sesuatu majlis yang kosong daripada mengingati Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ itu adalah seperti yang diriwayatkan oleh Abu Hurairah Radhiallâhu ‘anhu, Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bersabda:

Maksudnya: Tiada satu kaum pun apabila mereka berdiri (meninggalkan) dari sesuatu majlis, mereka tidak mengingati Allah Ta‘ala di dalamnya, melainkan mereka berdiri (bersurai) seumpama bangkai keldai dan bagi mereka itu suatu kerugian. (Hadits riwayat Abu Daud)

Maksud seumpama bangkai keldai dalam hadits di atas ialah dari segi busuk, kotor dan menjijikkan kerana yang terbit daripada mereka adalah percakapan yang tiada nilai, malahan dikeji syara‘. Mereka tidak memperolehi sesuatu pun melainkan kerugian di akhirat yang berupa kekesalan yang berkekalan disebabkan kesan percakapan mereka.

Selain itu, majlis yang kosong atau sunyi daripada sebarang zikir atau selawat ke atas Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam ditakuti akan mendapat balasan seperti mana yang disebutkan dalam satu riwayat daripada Abu Hurairah Radhiallâhu ‘anhu, Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bersabda:

Maksudnya: Tidak duduk suatu kaum di suatu majlis dalam keadaan mereka tidak mengingati Allah Ta‘ala dan tidak juga mengucapkan selawat ke atas Nabi mereka di dalam majlis itu, melainkan ke atas mereka kekurangan, jika (Allah) menghendaki (Allah) akan mengazab mereka, dan jika (Allah) menghendaki, (Allah) akan mengampunkan mereka. (Hadits riwayat at-Tirmidzi)

Demikian sebahagian hadits yang menjelaskan risiko majlis yang tidak diucapkan di dalamnya sebarang zikir.

Antara Zikir Dan Do‘a Yang Dianjurkan Di Dalam Majlis

Demi untuk mengelakkan diri kita daripada mendapat kerugian dan balasan ketika dalam sesuatu majlis seperti yang dijelaskan dalam hadits di atas, maka antara zikir dan do‘a yang dianjurkan untuk dibaca dalam sesuatu majlis itu ialah seperti berikut:

1. Zikir apabila memulakan majlis.

Apabila hendak memulakan majlis elok dibaca basmalah, hamdalah dan zikir, seumpama segala puji-pujian kepada Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ serta selawat ke atas Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam. Selain itu, antara perkara yang menepati sunnah ialah seorang Muslim mengucapkan atau memberikan salam sebelum memulakan sebarang percakapan.

2. Berdo‘a di akhir majlis.

Menurut Imam an-Nawawi Rahimahullâhu Ta‘âlâ adalah makruh bersurai dari sesuatu majlis tanpa mengingati atau menyebut nama Allah Ta‘ala. Oleh yang demikian, antara perkara yang dianjurkan untuk dilakukan apabila seseorang itu hendak bersurai dari sesuatu majlis ialah berdo‘a untuk dirinya sendiri dan juga untuk para hadirin.

Disebutkan dalam kitab Riyâdh ash-Shâlihîn, diriwayatkan daripada Ibnu ‘Umar Radhiallâhu ‘anhumâ bahawa jarang sekali Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bangkit berdiri dari suatu majlis melainkan Baginda berdo‘a untuk diri Baginda dan untuk mereka yang hadir dengan do‘a-do‘a berikut:

Maksudnya: Ya Allah, berikanlah kami daripada rasa takut (kami) kepadaMu sesuatu yang boleh menghalang kami daripada berbuat maksiat kepadaMu, dan (berikanlah kami) daripada ketaatan (kami) kepadaMu sesuatu yang boleh menyampaikan kami kepada syurgaMu, dan (berikanlah kami) daripada keyakinan (kami kepadaMu) sesuatu yang dapat meringankan musibah dunia atas kami. Ya Allah, jadikanlah kami sentiasa dapat meni‘mati pendengaran kami, penglihatan kami dan kekuatan kami selama Engkau hidupkan kami, dan jadikanlah kesemua itu pewaris daripada kami, dan jadikanlah pembalasan kami atas orang-orang yang menzalimi kami, dan berikanlah kemenangan ke atas kami terhadap orang-orang yang memusuhi kami, dan janganlah Engkau jadikan musibah yang menimpa kami terjadi pada agama kami, dan janganlah Engkau jadikan dunia sebagai sebesar-besar kerisauan (matlamat) kami, dan (janganlah Engkau jadikan dunia itu) batas pengetahuan kami, dan janganlah Engkau jadikan orang-orang yang tidak menyayangi kami berkuasa atas kami.

3. Membaca surah al-‘Ashr di akhir majlis.

Amalan membaca surah al-‘Ashr sebelum mengakhiri sesuatu majlis elok juga dilakukan. Ini adalah berdasarkan amalan para sahabat Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam seperti yang disebutkan oleh ath-Thabarani, bahawa seorang sahabat kepada ad-Darimi menceritakan seperti berikut:

Ertinya: Bahawa dua orang sahabat Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam apabila mereka berjumpa, mereka tidak pernah berpisah melainkan salah seorang daripada mereka membaca surah ‘ ُ ْ خٍ سر َ ْ وَ الْ عِ صِرَّ إْنِ اْ لَ نَ سَانِ لفي ’ (iaitu surah al- ‘Ashr) sehingga sempurna ke akhir surah, kemudian mereka saling memberi salam di antara satu sama lain lalu berpisah.

Demikianlah yang dilakukan oleh para sahabat Radhiallâhu ‘anhum. Perkara ini juga disebut dalam pendahuluan surah al-‘Ashr, Tafsir Ibnu Katsir mengenai kelebihan surah ini.

4. Membaca tasbîh ketika hendak bersurai.

Apabila selesai sesuatu majlis, ditutup pula dengan kaffârah majlis, atau disebut juga sebagai tasbîh kaffârah. Disebut sebagai kaffârah kerana dalam salah sebuah hadits Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam telah disebutkan perkataan kaffârah itu sendiri, manakala disebut sebagai tasbîh kerana zikir tersebut berupa tasbîh.

Menurut Imam an-Nawawi Rahimahullâhu Ta‘âlâ jika seseorang itu hendak bersurai dari sesuatu majlis, maka sebelum dia bangun berdiri meninggalkan majlis tersebut dianjurkan membaca tasbîh atau do‘a yang diajarkan oleh Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam.

Diriwayatkan daripada Abu Hurairah Radhiallâhu ‘anhu, bahawa Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bersabda:

Maksudnya: Barang siapa yang duduk dalam suatu majlis, lalu banyak (terjadi) di dalamnya laghath (riuh-rendah atau bising), kemudian dia mengucapkan sebelum dia berdiri dari majlisnya itu (tasbîh berikut):

(Maha Suci Engkau Ya Allah dan dengan pujian kepadaMu, aku bersaksikan bahawa tidak ada tuhan melainkan Engkau, aku memohon ampun kepadaMu dan aku bertaubat kepadaMu) melainkan diampunkan baginya apa yang telah berlaku dalam majlisnya itu. (Hadits riwayat at-Tirmidzi)

Menurut satu pendapat, maksud ‘laghath’ yang disebutkan dalam hadits di atas ialah seorang yang bercakap perkara dosa. Ini kerana pada penghujung hadits tersebut disebutkan mengenai pengampunan (dosa) baginya. Manakala satu pendapat lagi mengatakan bahawa maksud perkataan ‘laghath’ itu ialah percakapan berupa ejekan, olok-olokan, mempersendakan atau mentertawakan dan apa-apa yang tiada faedah, umpamanya percakapan atau perbualan kosong tanpa membawa makna.

Faedah atau ganjaran daripada mengamalkan pembacaan tasbîh ini dikuatkan lagi oleh sebuah hadits yang lain. Pada suatu ketika Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam membaca tasbîh tersebut setelah selesai daripada sebuah majlis, lalu Baginda ditanya mengenai bacaan Baginda itu. Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam pun menjawab:

Maksudnya: Demikian itu kaffârah (penebus dosa) bagi apa yang berlaku dalam majlis. (Hadits riwayat Abu Daud)

5. Mengucapkan salam ketika meninggalkan majlis.

Sunat mengucapkan salam ketika bertemu, masuk ke rumah atau majlis dan disunatkan juga mengucapkan salam ketika berpisah atau keluar dari rumah atau majlis. Ini berdasarkan hadits yang diriwayatkan daripada Abu Hurairah Radhiallâhu ‘anhu bahawa Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam telah bersabda:

Maksudnya: Apabila salah seorang daripada kamu sampai di suatu majlis, maka hendaklah dia memberikan salam, lalu apabila dia hendak meninggalkannya, maka hendaklah dia memberikan salam. Tidaklah salam pertama itu lebih utama daripada salam terakhir. (Hadits riwayat Abu Daud dan at-Tirmidzi)

Sebagai kesimpulan, sekalipun dalam sesuatu majlis atau perkumpulan itu diisikan dengan perkara yang berkebajikan dan bermanfaat, namun kita juga masih dianjurkan untuk sentiasa memohon perlindungan daripada Allah agar dijauhkan daripada kelalaian dan memohon keampunan andaikata terjadi kesalahan dan kesilapan yang tidak disengajakan. Caranya adalah dengan membaca tasbîh dan do‘a yang wârid diajarkan oleh Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam, iaitu dengan membaca zikir kaffârah majlis sebagai penebus dosa sekiranya berlaku dosa di dalam majlis tersebut. Selain itu, mengikut amalan para sahabat Radhiallâhu ‘anhum, mereka membaca surah al-‘Ashr dan memberi salam sebelum berpisah.