Bagaimana Melaksanakan Sembahyang Jenazah Bagi Ma’mum Yang Masbûq?

الجواب

Sembahyang jenazah merupakan salah satu daripada keistimewaan ummah. Hukum mengerjakan sembahyang jenazah ke atas mayat orang Islam yang bukan mati kerana syahîd adalah fardhu Kifayah. Ini berdasarkan hadits yang diriwayatkan daripada Salamah bin al-Akwa‘ Radhiallâhu ‘anhu bahawa Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wa sallam bersabda:

Maksudnya: Sembahyanglah kamu ke atas (jenazah) sahabat kamu. (Hadits riwayat al-Bukhari)

Kewajipan sembahyang jenazah tidak disyaratkan dilakukan dengan cara berjemaah. Kewajipan tersebut terlaksana apabila dilakukan oleh seorang lelaki walaupun dia terdiri daripada kanak-kanak yang mumayyiz. Walau bagaimanapun mengerjakan sembahyang jenazah dengan cara berjemaah adalah lebih utama. Sebaliknya kewajipan sembahyang jenazah itu belum terlaksana apabila ia dilakukan hanya oleh perempuan sedangkan pada ketika itu ada lelaki atau kanak-kanak lelaki yang mumayyiz. Berlainan halnya, jika tidak ada lelaki atau kanak-kanak lelaki yang mumayyiz, maka kewajipan sembahyang jenazah itu tertanggung ke atas perempuan itu. Dalam hal ini, kewajipan sembahyang jenazah itu dikira terlaksana apabila dikerjakan oleh perempuan tersebut.

Dalam mengerjakan sembahyang jenazah, adakalanya sebahagian orang terlewat untuk berjemaah bersama-sama imam. Inilah antara sebab kenapa sebahagian orang tidak mengerjakan sembahyang jenazah hanya kerana tertinggal beberapa takbîr imam sedangkan perkara ini boleh dilakukan dengan cara masbûq.

Maksud Masbûq ketika Sembahyang Jenazah

Sembahyang jenazah adalah berbeza dengan sembahyang yang lain kerana ia tidak ada ruku‘ dan sujud. Sembahyang jenazah wajib dilakukan dengan empat takbîr dan setiap takbîr dalam sembahyang jenazah itu seumpama rakaat-rakaat dalam sembahyang yang lain.

Diriwayatkan daripada Abu Hurairah Radhiallâhu ‘anhu, beliau berkata:

Maksudnya: Bahawa Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wa sallam mengumumkan kepada orang ramai tentang kematian an-Najasyi (gelaran bagi Raja Habsyah) dan Baginda mengangkat takbîr sebanyak empat takbîr (sembahyang jenazah). (Hadits riwayat Muslim)

Apa yang dimaksudkan dengan masbûq ketika sembahyang jenazah itu, menurut Imam ar-Ramli dan Imam az-Ziyadi Rahimahumallâh ialah sesiapa yang terlambat mengangkat takbîratul-ihrâmnya daripada takbîratul-ihrâm imam pada takbîr yang pertama atau terlambat daripada takbîr imam yang seterusnya walaupun ma’mum itu mendapati imamnya pada kadar al-Fâtihah ataupun lebih.

Menurut Imam Ibnu Qasim al-‘Abbadi Rahimahullâh, maksud masbûq ketika sembahyang jenazah itu ialah sesiapa yang tidak mendapati imamnya di permulaan sembahyangnya. Ini termasuk juga sesiapa yang mendapati kadar al-Fâtihah selepas dia mengangkat takbîratul-ihrâm sebelum imam mengangkat takbîr yang seterusnya.

Bagaimana Cara Ma’mum yang Masbûq Melaksanakan Sembahyang Jenazah Bersama Imam?

Cara masbûq bagi ma’mum yang terlambat mengikut imam sembahyang jenazah dilihat pada keadaan-keadaan seperti berikut.

1. Ma’mum yang masbûq sebelum imam mengangkat takbîr yang seterusnya dan ma’mum mempunyai masa yang cukup untuk membaca surah al-Fâtihah. Maka dalam hal ini, hendaklah ma’mum membaca surah al-Fâtihah walaupun ketika itu imam sedang membaca selawat atau do‘a pada takbîr yang lain.

Sebagai contoh, imam sedang membaca surah al-Fâtihah pada takbîr yang pertama sedangkan ma’mum baru mengangkat takbîratul-ihrâm dan ma’mum mempunyai masa yang cukup untuk membaca surah al-Fâtihah sebelum imam mengangkat takbîr yang kedua. Maka dalam hal ini hendaklah ma’mum itu membaca surah al-Fâtihah.

2. Ma’mum yang masbûq sedang membaca sebahagian surah al-Fâtihah lalu imam mengangkat takbîr yang seterusnya, maka pada ketika itu hendaklah ma’mum meninggalkan bacaan surah al-Fâtihahnya dan terus mengikut imam mengangkat takbîr. Baki bacaan surah al-Fâtihah ma’mum yang tidak sempat dibacanya itu ditanggung oleh imam sebagaimana kedudukan dalam sembahyang biasa apabila imam ruku‘ ketika ma’mum yang masbûq sedang membaca surah al-Fâtihah, ma’mum adalah dituntut untuk terus ruku‘ mengikut imam.

Sebagai contoh, imam sedang membaca surah al-Fâtihah di takbîr pertama sedangkan ma’mum baru mengangkat takbîratul-ihrâm. Kemudian imam mengangkat takbîr yang kedua sedangkan ma’mum hanya sempat membaca sebahagian surah al-Fâtihah, maka pada ketika itu hendaklah ma’mum meninggalkan bacaan surah al-Fâtihahnya dan terus mengangkat takbîr yang kedua mengikut imam.

3. Ma’mum yang masbûq sedang mengangkat takbîratul-ihrâm, lalu imam terus mengangkat takbîr yang kedua, maka dalam keadaan ini hendaklah ma’mum terus mengangkat takbîr mengikut imam dan meninggalkan bacaan surah al- Fâtihahnya. Bacaan surah al-Fâtihah ma’mum yang tidak sempat dibacanya itu ditanggung oleh imam sebagaimana kedudukan dalam sembahyang biasa apabila imam ruku‘ ketika ma’mum yang masbûq sedang mengangkat takbîratul-ihrâm, ma’mum adalah dituntut untuk terus ruku‘ mengikut imam.

4. Ma’mum yang masbûq sedang mengangkat takbîratul-ihrâm, lalu imam terus memberi salam di takbîr yang keempat, maka dalam keadaan ini pula, hendaklah ma’mum membaca dan menyempurnakan bacaan surah al- Fâtihahnya.

5. Ma’mum yang masbûq hendaklah menyempurnakan takbîr-takbîr yang tidak sempat dilakukannya bersama imam dengan membaca bacaan-bacaan yang wajib dan sunat. Ia hendaklah dilakukan setelah imam memberi salam pada takbîr yang keempat sebagaimana kedudukannya dalam sembahyang biasa apabila ma’mum yang masbûq menyempurnakan rakaat-rakaat yang tidak sempat dilakukannya bersama imam.

Diriwayatkan daripada Abu Hurairah Radhiallâhu ‘anhu, Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wa sallam bersabda:

Maksudnya: Jika diseru untuk mengerjakan sembahyang maka kamu datangilah dalam keadaan berjalan dengan penuh ketenangan. Apa yang kamu sempat (bersama imam) kamu kerjakanlah sembahyang (bersama imam) dan apa yang kamu luput (bersama imam) maka kamu sempurnakanlah (sendiri). (Hadits riwayat Muslim)

Demikian beberapa penjelasan mengenai hukum dan cara mengerjakan sembahyang jenazah bagi ma’mum yang masbûq. Perkara ini amat penting dan perlu diketahui agar sembahyang yang dilakukan sempurna dan diterima oleh Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ dan tidak terlepas peluang untuk melakukan sembahyang jenazah dengan berjemaah walaupun terlambat mengikut imam.