طلاق اجرا شده و مشکل فرزندان

متن استفتاء محمد ظاهر باشنده اصلی ولایت بغلان.

به مقام محترم وزارت ارشادْ حج واوقافْ امارت اسلامی افغانستان

السلام علیکم ورحمت الله وبرکاته

وبعد قبلا درباره طلاق بنده و آمنه نظر به ورقه در خواستی آمنه ولد عبدالقدیر فتوی صادرشد اوفعلا موضوع که باقی مانده اولادهایم که سه دختر و پنج فرزند می باشد که فرزندانم هریک احمدجاوید، احمد جواد احمد ضیاء احمد رشاد و احمد وارث که از جمله فرزندانم احمد جاوید راعاق نمودم باقی فرزندانم به پدر تعلق میگیرد یا به مادر، وهمچنان مبلغ بیست هزار دالر اپارتمان را گرو کردم که در ولایت بغلان زمین مورثی خویش را به فروش رساندمْ وهمچنان ازسی سال تاحال مال واموال خانه ام می باشد چطور میشود .

نوت: خانم قبلی ام دیگر کدام حقوق می برد و یا خیر؟ اگر می برد طالب معلومات می باشم . ازمقام محترم شما خواهشمندم که در باره معلومات شرعی داده ممنون سازند.

باحترام: محمدظاهر.

حکم مقام محترم ریاست: آمریت افتاء درمورد استفتاء هذا ابرازنظر شرعی صورت گیرد. الجواب باسم ملهم الصواب

حامد لله ومصلیا علی رسول الله

مستفتی محترم! آنچه را شما درمتن استفتاء خود ذکرنموده اید درخصوص آن چنین باید گفت: که دین مقدس اسلام به عنوان یک دین جامع و فراگیر درهمه بخش های حیات بشر رهنمائی های لازم و ارزشمند دارد وبخش زندگی خانوادگی وفامیلی درتعلیمات والای دین مقدس اسلام مورد توجه خاص صورت گرفته است، وهمان طوریکه درطول حیات زوجین دستورقرآنی براین است که «عاشروهن بالمعروف» با زنان تان رفتار نیکو داشته باشید، درصورت که ادامه حیات مشترک ممکن نباشد وبه طلاق منجر شود بازهم دستور قرآن این است که «اوتسریح باحسان» یعني درصورت جدائی هم نباید کوچکترین بی انصافی درحق همسرتان کنید و باید تمام حقوق باقی مانده وی باکمال میل پرداخت گردد.

وحالا درخصوص حکم مسئله استفتاء شده باید گفت که حق حضانت وپرورش اولادها بعد

ازطلاق تا وقت كه به مادر نیاز داشته باشند مربوط مادر می شود وبعد از آن این مسئولیت به پدرشان تعلق میگیرد وفقهاء کرام تقدیر واندازه این را که تا چند سالگی باید اولادها نزد مادر باشند وبعد ازآن به پدرسپرده شوند چنین نموده اند که پسران تا سن هفت سالگی و دختران تا سن نه سالگی باید نزد مادر خود باشند چون دراین مدت به پرورش مادر نیاز دارند و بعد ازآن پرورش، صیانت و حفاظت از آن ها به پدرشان مربوط میشود.

چنانچه دراین مورد درکتاب های معتبرفقه حنفی چنین آمده است:{وَا لْأُمُّ وَالأجَدَّةُ أَحَقُّ بِالأغُلََمِ حتى یَسأتَغأنِيَ وَقُدِرَ بِسَبأعِ سِنِینَ وقال الأقُدُورِيُّ حتى یَأأكُلَ وَحأدَهُ وَیَشأرَبَ وَحأدَهُ وَیَسأتَنأجِيَ وَحأدَهُ وَقَدَّرَهُ أبو بَكأرٍ الرَّازِي بِتِسأعِ سِنِینَ وَالأفتأوَى على ا لْأَوَّلِ وَا لْأُمُّ وَالأجَدَّةُ أَحَقُّ بِالأجَارِیَةِ حتى تَحِیضَ وفيَ نَوَادِرِ هِشَامٍ عن مُحَمَّدٍ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى إذَا بَلَغَت أ حَدَّ الشَّهأوَةِ فَا لْأَبُ أَحَقُّ وَهَذَا صَحِیح} الفتاوی الهندیه ج/۱ص/۲۴۵،طبع: مکتبه حقانیه.

وهمچنان درالمبسوط للسرخسی نیزدراین خصوص چنین آمده است:{إذا فارق الرجل امرأته ولهما ولد فالْم أحق بالولد أن یكون عندها حتى یستغني عنها فإن كان غلَما فحتى یأكل وحده ویشرب وحده ویلبس وحده وفي نوادر داود بن رشید ویستنجي وحده وإن كانت جاریة فهي أحق بها حتى تحیض و كان القیاس أن یستوي الغلَم والجاریة في ذلك وإذا استغنیا یكون الْب أحق بهما لْن للأم حق الحضانه وذلك ینتهي إذا استغنى عن ذلك والحاجة إلى الحفظ بعد ذلك والْب أقدر على الحفظ فإن المرأة تعجز عن حفظ نفسها وتحتاج إلى من یحفظها على ما قیل النساء لحم على وضم إلا ماذب عنهن فكیف تقدرعلى}المبسوط للسرخسیْ ج/۲ص/ ۵0۱.مطبعه:داراحیاءالتراث العربی.

وهمچنان دراللباب فی شرح الکتاب نیزدراین خصوص چنین آمده است:{ والحاصل أن الفتوى على خلَف ظاهر الروایة؛ فقد صرح في التجنیس بأن ظاهر الروایة أنها أحق بها حتى تحیض، واختلف في حد الشهوة، فقدره أبو اللیث بتسع سنین، وعلیه الفتوى} اللباب،ج/۱ص/۵92 طبع: دارالکتب العربی.

بادرنظرداشت عبارات فقهی ذکرشده بعد ازجدائی میان زن و شوهرش تا سن هفت سالگی پسران و تا سن نه سالگی دختران باید نزد مادر خود باشند و بعد از آن حفاظت وپرورش آنها به پدرشان تعلق میگیرد، ولی هرگاه طرفین ضرورت احساس کنند وتوافق نمایند که بعد از این سن تعیین شده هم باید اولادها نزد مادرشان باشد وخوف فتنه هم نباشد باز کدام مشکلی شرعی درآن دیده نمی شود ومیتواند بعد از این سن هم نزد مادرشان بمانند.

ودرمورد جزء دوم پرسش شما باید گفت که مبلغ را شما زمین پدری خود را فروخته حویلی را طورگروی گرفته اید اگر واقعیت قضیه همین گونه باشد باز او ملکیت شخصی شما است و خانم

مطلقه شما حق ادعاء درآن را ندارد، وهمچنان از وسائل خانه شما نیزآنچه را شما با پول خود خریده باشید بازهم ملکیت شخصی تان بوده وخانم قبلی تان حق ادعاء درآن را ندارد البته آنچه را آنها از پول خود خریده باشند ملکیت آن ها بوده شما مانع آن شده نمی توانید، مگراینکه به رضایت طرفین چیزی را از وسائل خانه که لازم دیدید به یک دیگرخود ببخشید، وبدون رضایت برای هیچ کس حلال نیست که در مال و حق دیگر تصرف نامشروع کند چنانچه دریک روایت چنین آمده است:{عن أنس بن مالك أن رسول الله صلى الله علیه وسلم قال:لا یحل مال أمرئ مسلم إلا بطیب نفسه} سنن دارقطنی ج/ 3ص/۵2 طبع: دارالمعرفة- بیروت.

والبته درمورد حقوق باقی مانده خانم قبلی تان باید گفت اگرشما حق مهرشان قبلا نپرداخته باشید وحالا آن ها تقاضا مهرخود را نمایند باید مهرشان پرداخت گردد چون مهر آن ها در صورتیکه قبلا پرداخت نکرده باشید ویا آنها نبخشیده باشند، دین است در ذمه شما وباید دین موکد خود را اداء نماید.چنانچه دراین خصوص درکتاب مشهور فقه حنفی چنین آمده است:{ وَالأمَهأرُ یَتَأَكَّدُ بِأَحَدِ مَعَانٍ ثَلََثَةٍ الدُّخُولُ وَالأخَلأوَةُ الصَّحِیحَةُ وَمَوأ تُ أَحَدِ الزَّوأ جَیأنِ سَوَاء كان مُسَمًّى أو مَهأرَ الأمِثألِ } الفتاوی الهندیه ج/۱ص/303.طبع: حقانیه.

واگردیگر کدام حقوق مالی غیرازمهرمثل اینکه قرض دارشان باشید باید آن نیز درصورت که تقاضا نمایند پرداخت گردد تا کوچکترین بی انصافی وظلم درحق شان صورت نگیرد.

والله اعلم وعلمه اتم

راقم"محمدعارف" مصلح