زمین وقفی برای مسجد

متن استفتاء محترم بسم الله فرزند عبدالله، باشنده ولسوالی قره باغ کابل.

بمقام محترم ریاست مجمع علمی !

السلام علیکم ورحمت الله!

محترما! پدرم چندین سال قبل یک جریب زمین را بمنظور ساخت یک باب مسجد وقف نموده بود، اما طی این چند سال مسجد اعمار نگردید حالا میخواهم جای مسجد را به یک زمین دیگر تبدیل نمایم آیا این کار شرعا جائز است یاخیر؟ امید که در روشنائی شرع شریف ما را رهنمایی فرمایند. باحترام: بسم الله

حكم مقام محترم ریاست: آمریت افتاء شرعا ابرازنظر گردد.

الجواب باسم ملهم الصواب

حامدا لله ومصلیا علی رسول الله

مستفتی محترم! آنچه را شما درمتن استفتاء خود ذکر نموده اید اولا درمورد آن چنین باید گفت:

که هرگاه شخصی ملکیت خود را دریک جهت خیریه ویا مصالح عامه مسلمین وقف نماید، این شئی موقوفه ازملکیت وقف کننده خارج میگردد وازمنافع بدست آمده ازآن باید درجهت های خیریه استفاده صورت گیرد، ومالک اولی آن دیگرحق تصرف مالکانه درآن را ندارد زیرا مال موقوفه ازملکیت وی خارج شده است، پس باید در قسمت ملکیت های وقفی محتاطانه برخورد صورت گیرد وازهرنوع استفاده جویی و بهره گی شخصی که دست برد درحق عامه مسلمین پنداشته میشود خود داری صورت گیرد.

وحالا درحکم مسئله استفتاء شده باید گفت استبدال زمین موقوفه وتبدیل نمودن آن به زمین دیگردرصورتیکه در وقت وقف نمودن مشروط به صلاحیت استبدال ازسویی وقف کننده نشده باشد باز وقف کننده ویا هم ورثه آن صلاحیت تبدیل نمودن آن را ندارند چون حالا این مال موقوفه ازملکیت آن ها خارج شده است ودیگرحق تصرف درآن را ندارد. چنانچه دراین خصوص درکتاب مشهورفقه حنفی چنین آمده است:{ وَإِذَا صَحَّ الْوَقْفُ خَرَجَ عَنْ مِلْكِ الْوَاقِفِ .فتح القدیر الوقف. وإذا كان الْمِلْكُ یَزُولُ عِنْدَهُمَا یَزُولُ بِالْقَوْلِ عِنْدَ أبي یُوسُفَ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى وهو قَوْلُ ا لَْْئِمَّةِ الثَّلََثَةِ وهو قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَعَلَى هذا مَشَایِخُ بَلْخٍ وفي الْمُنْیَةِ وَعَلَیْهِ الْفَتْوَى كَذَا في فَتْحِ الْقَدِیرِ وَعَلَیْهِ الْفَتْوَى كَذَا في السِرَاجِ الْوَهَّاجِ وقال مُحَمَّدٌ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى یُفْتَى كَذَا في الْخُلََصَةِ } الهندیه ج/3ص/

وهمچنااان در ردالمحتااار نیزدراین خصاااااااوص چنین آمااده اسااااااات: { مطلببف في استبدال الوقف وشبروطه: - والثالث أن لا یشبرطه أینا ولكن فیه نفع في الجملة وبدله خیرمنه ریعا ونفعا وهذالایجوزاستبداله على الْصح المختار } ردالمحتار،ج/3ص/535،طبع: مطبعه عثمانیه.

ولی هرگاه زمین موقوفه طورگردد که قابل استفاده نباشد ومنافع ومحصولات آن کلا ازبین رفته باشد ویاهم مصارف مربوط به آن بیشترازعوایدش باشد، درچنین صورت اگرقاضی مصلحت دید صلاحیت دارد که این ملکیت وقفی را به بدیل احسن تبدیل نمایند وغیر ازقاضی دیگر کسی این حق را ندارد چنانچه دراین خصوص چنین آمده است:{ والثاني أن لایشرط سواء شرط عدمه أوسكت لكن صار بحیث لا ینتفع به بالكلیة بأن لا یحصل منه شيء أص لَ أولایفي بمؤنته فهو أینا جائزعلى الْصح إذاكان بإذن القاني ورأیه المصلحة فیه} ردالمحتار،ج/3ص/535،طبع: مطبعه عثمانیه.

وهمچنان درالبحرالرائق؛ درکتاب الوقف ودربحث استبدال وقف نیز دراین خصوص چنین آمده است:{ أَمَّا بِدُونِ الشَّرْطِ أَشَارَ في السِیَرِ أَنَّهُ لاَ یَمْلِكُ الاِسْتِبْدَالَ إلاَّ الْقَانِي إذَا رَأَى الْمَصْلَحَةَ في ذلك}البحرالرائق ج/5ص/373 طبع: مکتبه حقانیه.

بادرنظرداشت عبارات ذکرشده زمین را که پدرتان برای اعمار مسجد وقف نموده است شما صلاحیت تبدیل نمودن آن را به جای دیگر ندارید چون حالا او زمین از ملکیت شما خارج شده است. والله اعلم وعلمه اتم

راقم الحروف" محمدعارف" مصلح