Melakukan ART Atau PCR Swab Covid-19: Adakah Membatalkan Puasa?

MELAKUKAN ANTIGENT RAPID TEST (ART) ATAU POLYMERASE CHAIN REACTION (PCS) SWAB COVID-19: Adakah Membatalkan Puasa?

Puasa dari segi bahasa bererti menahan daripada sesuatu. Manakala dari segi syara‘, puasa bererti menahan daripada perkara-perkara yang membatalkannya, bermula daripada terbit fajar hingga terbenam matahari, dilakukan oleh orang mukallaf dengan disertai niat.

Menahan daripada melakukan perkara-perkara yang membatalkan puasa dalam tempoh waktunya yang ditetapkan adalah syarat dalam mengerjakan ibadat puasa. Sepanjang tempoh tersebut, orang yang berpuasa hendaklah menahan dirinya daripada melakukan perkara-perkara yang membatalkan puasa seperti jimâ‘, makan dan minum. Selain itu, antara perkara yang membatalkan puasa ialah memasukkan dengan sengaja sesuatu benda sampai ke bahagian batin rongga seperti rongga otak, perut, usus, mulut dan hidung.

Antara perkara yang menjadi keraguan orang ramai ialah melakukan Antigent Rapid Test (ART) atau Polymerase Chain Reaction (PCR) Swab COVID-19 ketika berpuasa memandangkan kaedah ujian tersebut melibatkan rongga hidung atau mulut.

Rongga Hidung dan Mulut

Memasukkan sesuatu ke dalam had batin hidung dan mulut adalah membatalkan puasa. Jika sesuatu yang dimasukkan itu hanya berada dalam had zahir hidung dan mulut, maka ia tidak membatalkan puasa. Berikut dijelaskan had zahir dan batin bagi hidung dan mulut:

a) Had Zahir dan Batin Hidung.

Had zahir hidung bermula dari lubang hidung hingga penghujung khaisyûm yang dikenali sebagai nasal cavity. Adapun had batin hidung ialah rongga selepas penghujung khaisyûm yang dikenali sebagai nasopharynx.

Terdapat beberapa penjelasan mengenai had khaisyûm yang disebut oleh para ulama, antaranya sebagaimana yang dipetik daripada kitab Syarh Shahîh Muslim, ad-Dîbâj ‘ala Shahîh Muslim dan Subul as-Salâm:

Ertinya: Khaisyûm ialah bahagian paling atas hidung, dan dikatakan juga ia adalah hidung keseluruhannya, dan dikatakan juga ia adalah tulang nipis lagi lembut pada penghujung (rongga) hidung di antaranya dan otak, dan dikatakan juga ia adalah selain demikian itu dan ia adalah perselisihan pengertian yang mempunyai makna yang berdekatan.

Imam as-Sayyid al-Bakri Rahimahullâh pula dalam kitabnya Hâsyiyah I‘ânah ath- Thâlibîn menjelaskan:

Ertinya: Dan tidak membatalkan (puasa) dengan sampainya sesuatu ke (dalam) batin batang hidung iaitu kerana ia (batin batang hidung) itu adalah daripada (had) yang zahir, dan yang demikian itu kerana sesungguhnya batang (hidung) adalah sebahagian daripada khaisyûm dan khaisyûm seluruhnya adalah sebahagian daripada (had) zahir (bagi hidung).

Berdasarkan penjelasan di atas jelas bahawa keseluruhan khaisyûm adalah had zahir rongga hidung. Ini bererti jika benda dimasukkan ke dalam rongga hidung dan tidak melimpasi hujung khaisyûm, maka ia tidak membatalkan puasa. Tetapi jika benda itu masuk melimpasi hujung khaisyûm, maka ia membatalkan puasa.

Kemudian Imam as-Sayyid al-Bakri Rahimahullâh menjelaskan lagi:

Ertinya: Maka jika (sesuatu) melimpasinya (khaisyûm), ia membatalkan puasa dan apabila tidak melimpasi (khaisyûm) ia tidak membatalkan puasa.

b) Had Zahir dan Batin Mulut.

Had zahir mulut bermula dari bibir mulut hingga tempat keluar (makhraj) huruf ha (ح) dan kha (خ) atau sehingga penghujung ghalshamah yang dikenali sebagai epiglottis. Adapun had batin mulut ialah selepas penghujung ghalshamah yang dikenali sebagai hypopharynx atau kawasan tempat keluar (makhraj) huruf hamzah (ء) dan ha (ه).

Syaikh Sulaiman al-Jamal Rahimahullâh dalam kitabnya Hâsyiyah al-Jamal ‘ala Syarh al-Manhâj menjelaskan mengenai ukuran had zahir rongga mulut iaitu:

Ertinya: Pada had zahir mulut iaitu pada hadnya yang terakhir, dan permulaan zahir (ialah) dari dua bibir dan akhirannya (ialah) tempat keluar makhraj huruf kha ( خ) atau ha (

Mengenai maksud ghalshamah pula, menurut kamus al-Mishbah al-Munir, ghalshamah (epiglottis) ialah kepala kerongkong dan ia adalah tempat yang menonjol di dalam kerongkong. Manakala Imam asy-Syibramallisi Rahimahullâh menyebut bahawa ghalshamah menurut al-Fairuz Abadi dalam al-Qâmus ialah daging di antara kepala dan tengkok, atau simpulan (bongkolan) di atas pertemuan uvula (anak tekak) dan mari‘ (esophagus). Menurut kamus perubatan Oxford Concise Medical Dictionary pula, epiglottis ialah kepak tulang rawan berbentuk daun nipis yang ditutupi dengan selaput mucous. Kedudukannya betul-betul berada di belakang akar lidah dan ketika menelan ia akan menutup laluan menuju masuk ke dalam larynx (organ saluran udara ke paru-paru dan mengandungi peti suara).

Berdasarkan penjelasan di atas, dapat disimpulkan bahawa had zahir rongga mulut adalah bermula dari dua bibir sehingga tempat keluar (makhraj) huruf ha (ح) dan kha (خ) atau penghujung ghalshamah (epiglottis). Apabila sesuatu masuk melebihi had ghalshamah maka puasa adalah batal.

Melakukan ART dan PCR Swab COVID-19

Jangkitan virus COVID-19 dalam sistem pernafasan dapat dikesan dan disahkan melalui ujian pantas antigen atau Antigent Rapid Test (ART) dan ujian Polymerase Chain Reaction (PCR).

ART yang pada kebiasaannya dilakukan secara kendiri ialah kaedah ujian yang digunakan bagi mengesan protein dari virus. Manakala PCR swab ialah kaedah ujian yang digunakan untuk mengesan Ribonucleic Acid (RNA) iaitu bahan genetik virus. Kedua-dua kaedah ini memerlukan pengambilan sampel yang dicalit (swab) pada hidung atau mulut iaitu sama ada menggunakan kaedah calitan nasopharyngeal, oropharyngeal, nasal ataupun oral.

Memandangkan pengambilan sampel calitan ujian tersebut dilakukan dengan memasukkan alat swab ke dalam kawasan yang melibatkan rongga hidung dan rongga mulut, maka yang demikian ini dikhuatiri akan menjejaskan kesahan puasa. Oleh yang demikian, adalah penting untuk mengetahui tempat calitan dilakukan atau di mana kedudukan sebenar alat swab dimasukkan.

Hukum sah atau batal puasa bagi orang yang melakukan ART dan PCR swab COVID-19 ketika dia menjalani ibadat puasa melalui kaedah calitan yang digunapakai seperti yang telah dinyatakan di atas adalah tertakluk kepada di mana calitan itu dilakukan sama ada di bahagian zahir hidung atau mulut sahaja ataupun memasuki bahagian batin hidung atau mulut.

1) Nasopharyngeal swab.

Kaedah nasopharyngeal swab yang digunakan dalam PCR swab dilakukan pada tempat yang disebut nasopharynx iaitu kawasan belakang hidung pada bahagian atas saluran kerongkong. Adakah nasopharynx terletak di luar had zahir hidung?

Nasopharynx ialah laluan yang menghubungkan nasal cavity (rongga hidung) di belakang hidung dengan bahagian atas kerongkong di belakang lelangit lembut. Ia adalah sebahagian daripada saluran pernafasan dan ia membentuk bahagian atas kerongkong. Definisi tersebut memberi gambaran bahawa kedudukan nasopharynx adalah batin rongga hidung. Ini selaras dengan apa yang dimaksudkan oleh para ulama dalam menjelaskan bahawa terdapat satu rongga lain di belakang khaisyûm sebelum memasuki rongga tekak antaranya Syaikh Zakariyya al-Anshari Rahimahullâh dalam kitabnya Asna al-Mathâlib menyebut:

Ertinya: Dan apa yang (ada) di belakang khayâsyim (iaitu) kata nama jamak bagi khaisyûm iaitu penghujung (rongga) hidung adalah dua rongga, maka (apa) yang sampai kepada kedua-duanya membatalkan puasa.

Berdasarkan penjelasan di atas, dapat difahami bahawa rongga yang berada di belakang khaisyûm ialah nasopharynx menurut istilah ahli perubatan dan ia tidak termasuk dalam lingkungan had zahir hidung, akan tetapi berada pada batin hidung kerana melimpasi khaisyûm.

Oleh yang demikian, PCR swab yang dilakukan dengan menggunakan kaedah nasopharyngeal adalah jelas membatalkan puasa kerana alat swab dimasukkan ke nasopharynx iaitu had yang melimpasi khaisyûm atau had zahir hidung.

2) Nasal swab.

Nasal swab ialah kaedah mencalitkan alat swab pada rongga hidung sahaja yang biasa digunakan dalam ART. Ujian nasal swab hanya memerlukan sampel di kawasan khaisyûm (nasal cavity) atau had zahir hidung dan tidak memasuki kawasan nasopharynx, maka yang demikian ini tidak membatalkan puasa. Akan tetapi jika alat swab ART itu dimasukkan melebihi khaisyûm atau melebihi penghujung had zahir hidung (sampai ke kawasan nasopharynx), maka ia membatalkan puasa.

3) Oropharyngeal swab.

Kaedah oropharyngeal swab dilakukan pada tempat yang disebut oropharynx. Oropharynx ialah bahagian daripada pharynx (kerongkong) yang terletak di antara paras penghubung lelangit keras dan lelangit lembut di atas, tulang hyoid di bawah, dan lengkungan lelangit lembut di depan. Ia mengandungi tonsil dan menghubungkan antara rongga mulut (oral cavity) dan nasopharynx dengan hypopharynx. Kedudukan oropharynx itu adalah di bahagian tengah di antara nasopharynx dan hypopharynx. Menurut The New Encyclopaedia Britannica pula, oropharynx atau oral pharynx bermula dari bahagian belakang rongga mulut dan terus ke bawah kerongkong hingga epiglottis.

Berdasarkan penjelasan mengenai had zahir mulut dan oropharynx, jelas menunjukkan bahawa oropharynx terletak dalam had zahir mulut yang berakhir pada tempat keluar huruf ha (ح) dan kha (خ) iaitu selepas anak tekak dan tidak melebihi had epiglottis.

Oleh yang demikian, PCR swab yang dilakukan dengan menggunakan kaedah oropharyngeal tidak membatalkan puasa kerana alat swab dimasukkan ke oropharynx yang kedudukannya dalam had zahir mulut.

4) Oral swab.

Oral swab ialah kaedah mencalitkan alat swab pada rongga mulut sahaja. Ujian oral swab hanya memerlukan sampel di kawasan oral cavity yang terletak dalam kawasan had zahir mulut sebagaimana oropharynx, iaitu tidak melebihi ghalshamah (epiglottis), maka yang demikian ini tidak membatalkan puasa sekalipun alat swab ART dimasukkan sehingga kawasan oropharynx.

Demikian penjelasan kedudukan puasa orang yang melakukan ART dan PCR swab COVID-19.