Kanak-Kanak Menyentuh Dan Membawa Al-Qur’an

Para ulama bersepakat pada mengatakan bahawa al-Qur’an itu wajib diagungkan dan dipelihara daripada perkara-perkara yang mendatangkan kehinaan ke atasnya (at-Tibyân fî Âdâb Hamlah al-Qur’ân: 188). Salah satu cara untuk mengagungkan dan memelihara kemuliaan al-Qur’an ialah tidak menyentuh atau membawa al- Qur’an dalam keadaan berhadats.

Menurut Imam an-Nawawi Rahimahullâh dalam kitabnya Minhâj ath-Thâlibîn, orang yang berhadats adalah haram ke atasnya menyentuh dan membawa al- Qur’an (Minhâj ath-Thâlibîn: 71). Pengharaman menyentuh al-Qur’an dalam keadaan berhadats itu berdasarkan firman Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ:

Tafsirnya: Sesungguhnya (apa yang diturunkan kepada Nabi Muhammad Shallallâhu ‘alaihi wa sallam) itu ialah al-Qur’an yang mulia. Di dalam Kitab yang tersimpan dengan baik (Lauh Mahfûzh). Yang tidak disentuh melainkan oleh hamba-hamba yang telah bersuci. (Surah al-Wâqi‘ah: 77-79)

Diriwayatkan daripada ‘Amr bin Hazm Radhiallâhu ‘anhu, beliau berkata bahawasanya Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wa sallam telah menulis surat kepada penduduk Yaman, antara isi kandungan surat itu Baginda menulis:

Maksudnya: Hendaklah seseorang itu tidak menyentuh al-Qur’an melainkan dia dalam keadaan suci (daripada hadats). (Hadits riwayat ad-Darimi)

Menurut Imam ar-Ramli Rahimahullâh dalam kitabnya Nihâyah al-Muhtâj, membawa al-Qur’an dalam keadaan berhadats itu juga dilarang berdasarkan qiyâs kepada larangan menyentuh al-Qur’an dalam keadaan berhadats kerana perbuatan membawa al-Qur’an dalam keadaan berhadats itu lebih buruk berbanding perbuatan menyentuh al-Qur’an dalam keadaan berhadats (Nihâyah al-Muhtâj: 1/123).

Berkaitan dengan hukum menyentuh dan membawa al-Qur’an ini, timbul persoalan tentang kedudukan kanak-kanak yang menyentuh atau membawa al- Qur’an dan apakah kewajiban ibu bapa atau guru yang mengajar al-Qur’an apabila melihat kanak-kanak atau anak murid membawa atau menyentuh al-Qur’an?

Kanak-kanak itu terbahagi kepada dua iaitu mumayyiz dan belum mumayyiz. Apabila mereka menyentuh atau membawa al-Qur’an, maka kewajiban ibu bapa mengenainya adalah tertakluk kepada keadaan kanak-kanak tersebut.

1. Kanak-kanak yang Belum Mumayyiz.

Jika kanak-kanak yang menyentuh atau membawa al-Qur’an itu belum mumayyiz, maka haram ke atas wali dan gurunya membiarkan kanak-kanak tersebut menyentuh atau membawa al-Qur’an dan wajib dilarang kanak-kanak tersebut daripada menyentuhnya supaya dia tidak mencemarinya dengan najis atau kotoran. (Hawâsyi Tuhfah al-Muhtâj: 1/152, Nihâyah al-Muhtâj: 1/128, Mughnî al-Muhtâj: 1/73, Hâsyiyatân Qalyubi wa ‘Umairah: 1/41, I‘ânah ath- Thâlibîn: 1/83 dan Bujairimi ‘ala al-Khathîb: 1/488)

Menurut Imam asy-Syibramallisi Rahimahullâh dalam Hâsyiyah Nihâyah al- Muhtâj, larangan tersebut adalah jika wali atau gurunya membiarkan kanak-kanak tersebut menyentuh al-Qur’an tanpa pengawasan. Jika terdapat bersama kanak-kanak tersebut sesiapa yang boleh melarangnya daripada mencemari al- Qur’an dengan najis atau kotoran, seperti walinya atau gurunya yang mengawasinya ketika belajar al-Qur’an, maka tidak haram ke atas walinya atau gurunya membiarkannya menyentuh al-Qur’an kerana wali atau gurunya dapat melarang kanak-kanak tersebut daripada melakukan perbuatan yang mencemarkan dan menghina al-Qur’an. (Nihâyah al-Muhtâj: 1/128)

Imam asy-Syarwani Rahimahullâh dalam Hâsyiyah Tuhfah al-Muhtâj ada menukil perkataan Imam al-Kurdi Rahimahullâh sebagaimana yang disebut dalam kitab al-Αâb, katanya:

Ertinya: Ya, (pendapat yang) dicenderungi ialah boleh membiarkan kanak-kanak yang belum mumayyiz (menyentuh atau membawa al-Qur’an) bagi keperluan mempelajarinya jika dengan kehadiran umpama wali (kanak-kanak itu) kerana terselamat daripada dia (kanak-kanak) mencemarinya (al-Qur’an dengan najis atau kotoran) pada ketika itu.

2. Kanak-kanak yang Mumayyiz.

Jika kanak-kanak yang menyentuh atau membawa al-Qur’an itu sudah mumayyiz sama ada dia berhadats kecil atau besar, maka walinya atau gurunya yang mengajar al-Qur’an kepadanya tidak wajib melarang kanak-kanak tersebut daripada menyentuh atau membawa al-Qur’an jika menyentuh atau membawa itu bagi keperluan pembelajarannya seperti ketika kanak-kanak itu belajar al-Qur’an bersama walinya atau gurunya. (Hawâsyî Tuhfah al-Muhtâj: 1/153, Nihâyah al-Muhtâj: 1/127, Mughnî al-Muhtâj: 1/73, Hâsyiyatân Qalyubi wa ‘Umairah: 1/41-42, I‘ânah ath-Thâlibîn: 1/83 dan Bujairimi ‘ala al-Khathib: 1/487-488)

Begitu juga tidak wajib melarang kanak-kanak tersebut daripada menyentuh atau membawa al-Qur’an jika menyentuh atau membawa itu bagi tujuan-tujuan yang berkaitan dengan pembelajarannya seperti ketika kanak-kanak tersebut membawa al-Qur’an daripada sekolahnya menuju ke rumahnya bagi tujuan pembelajaran al-Qur’an atau daripada rumahnya menuju ke sekolahnya atau membawanya kepada gurunya, kerana kanak-kanak pada tahap mumayyiz adalah susah baginya untuk tetap berada dalam keadaan suci daripada hadats memandangkan tempoh pembelajaran al-Qur’an pada kebiasaannya memakan masa yang lama (Hawâsyî Tuhfah al-Muhtâj: 1/153-154, Nihâyah al-Muhtâj: 1/128, Mughnî al-Muhtâj: 1/73. Hâsyiyatân Qalyubi wa ‘Umairah: 1/42, I‘anah ath-Thalibin: 1/83, Bujairimi ‘ala al-Khathib: 1/488 dan al-Minhâj al-Qawîm: 63)

Menurut Imam an-Nawawi Rahimahullâh dalam kitabnya at-Tibyân fî Âdâb Hamlah al-Qur’ân, wali atau guru tidak diwajibkan menyuruh kanak-kanak yang mumayyiz bersuci daripada hadats bagi tujuan membawa al-Qur’an kerana ia akan membebankan mereka. Manakala menurut Imam asy-Syibramallisi Rahimahullâh pula perbuatan menyuruh kanak-kanak untuk sentiasa berada dalam keadaan suci merupakan suatu beban bagi diri kanak-kanak itu yang boleh menyebabkan hilang motivasi kanak-kanak untuk belajar al-Qur’an. (Nihâyah al-Muhtâj: 1/127)

Walau bagaimanapun menurut para ulama antaranya Imam Ibn Hajar al- Haitami Rahimahullâh sepertimana yang dinukil oleh Imam asy-Syarwani Rahimahullâh dalam Hâsyiyahnya, melarang kanak-kanak mumayyiz yang berhadats daripada menyentuh atau membawa al-Qur’an bagi tujuan belajar hukumnya adalah sunat ke atas wali atau guru kanak-kanak tersebut. (Hawâsyî Tuhfah al-Muhtâj: 1/153, Mughnî al-Muhtâj: 1/73, Hâsyiyatân Qalyubi wa ‘Umairah: 1/41 dan Bujairimi ‘ala al-Khathib: 1/488)

Menurut Imam al-‘Abbadi Rahimahullâh dalam Hâsyiyah Tuhfah al-Muhtâj, terdapat mashlahat pada menyuruh kanak-kanak untuk sentiasa dalam keadaan suci daripada hadats ketika menyentuh atau membawa al-Qur’an iaitu supaya dia dapat membiasakannya dan tidak meninggalkan kebiasaan itu apabila dia bâligh. (Hawâsyi Tuhfah al-Muhtâj: 1/153)

Adapun jika kanak-kanak mumayyiz yang berhadats menyentuh atau membawa al-Qur’an selain bagi tujuan belajar seperti untuk bertabarruk atau membawa al-Qur’an dari satu tempat menuju ke tempat yang lain atau tanpa sebarang tujuan, maka walinya atau gurunya tetap wajib melarang kanak-kanak tersebut daripada menyentuh atau membawa al-Qur’an dalam keadaan berhadats. (Hawâsyi Tuhfah al-Muhtâj: 1/154, Nihâyah al-Muhtâj: 1/128, Mughnî al- Muhtâj: 1/73 dan Bujairimi ‘ala al-Khathib: 1/488)

Imam ar-Ramli Rahimahullâh dalam kitabnya Nihâyah al-Muhtâj berkata:

Ertinya: Maka jika (kanak-kanak mumayyiz membawa al-Qur’an) bagi tujuan lain (selain belajar) atau tanpa sebarang tujuan, dilarang dia (oleh wali atau gurunya) daripadanya (menyentuh atau membawa al-Qur’an dalam keadaan berhadats) secara pasti.

Demikian penjelasan mengenai kanak-kanak menyentuh dan membawa al-Qur’an.