Sembahyang Sunat: Surah Apa Yang Sunat Dibaca?

Membaca surah selepas membaca al-Fâtihah dalam sembahyang merupakan sunat hai’ah. Ia disunatkan sebagai mengikut (ittibâ‘) perbuatan Nabi Shallallâhu ‘alaihi wasallam. Bahkan menurut Ibnu Qasim al-‘Abbadi Rahimahullâh meninggalkan membaca surah adalah makruh.

Apabila mengerjakan sembahyang sunat, mungkin timbul pertanyaan apakah surah-surah yang sunat dibaca setelah membaca surah al-Fâtihah. Ini kerana pada sebahagian sembahyang sunat itu telah ditentukan atau dikhususkan ayat atau surah tertentu. Bagaimana pula dengan sembahyang sunat yang lain? Maka penjelasan ringkasnya adalah seperti berikut.

Membaca Surah Selepas Al-Fâtihah Dalam Sembahyang Fardhu Dan Sunat

Menurut ulama, sunat membaca surah selepas membaca al-Fâtihah bagi imam dan munfarid (orang yang bersembahyang seorang diri), sama ada dalam sembahyang jahr, iaitu sembahyang yang dinyaringkan bacaan atau sembahyang sirr, iaitu sembahyang yang diperlahankan bacaan.

Oleh yang demikian, sunat membaca surah dalam sembahyang yang dua rakaat, sama ada sembahyang fardhu seperti sembahyang Jumaat atau sembahyang sunat seperti sembahyang sunat Subuh. Disunatkan juga membaca surah pada dua rakaat yang pertama sembahyang fardhu seperti sembahyang fardhu Maghrib dan Zhuhur.

Membaca Satu Surah Lengkap Atau Memadai Beberapa Ayat Sahaja?

Dalam sembahyang fardhu Subuh dan juga dua rakaat pertama dalam sembahyang-sembahyang yang lain, iaitu selepas membaca surah al-Fâtihah, disunatkan bagi imam dan munfarid membaca sesuatu ayat atau surah daripada al-Qur’an. Tuntutan sunat itu dapat dicapai dengan hanya membaca satu ayat sahaja daripada al-Qur’an dan yang afdhalnya adalah sebanyak tiga ayat.

Akan tetapi satu surah yang lengkap, sekalipun surah yang pendek, adalah lebih afdhal dibaca daripada membaca sebahagian ayat sahaja daripada surah yang panjang (jika tidak dibaca keseluruhannya). Ini kerana apabila dibaca sebahagian ayat sahaja daripada surah yang panjang, boleh jadi dia waqf (memberhentikan) di tempat yang tidak diharuskan waqf, dan ini boleh memutuskan ayat al-Qur’an yang mempunyai kaitan dengan ayat yang selepasnya.

Walau bagaimanapun dalam perkara ini dikecualikan beberapa sembahyang sunat seperti sembahyang sunat Tarawih dan sembahyang sunat Subuh, kerana dalam sembahyang sunat Tarawih dan sembahyang sunat Subuh telah wârid (disebutkan) di dalam hadits untuk membaca sebahagian ayat daripada surah-surah yang tertentu. Adapun ayat atau surah yang wârid dibaca dalam sembahyang sunat Subuh akan diterangkan kemudian.

Apakah Surah-Surah Yang Dibaca Dalam Sembahyang-Sembahyang Sunat?

Pada dasarnya surah-surah yang dibaca dalam kebanyakan sembahyang-sembahyang sunat selepas bacaan surah al-Fâtihah ialah surah al- Kâfirûn pada rakaat pertama dan surah al-Ikhlâsh pada rakaat kedua.

Menurut Imam Ibnu Hajar Rahimahullâh bahawa sunat membaca surah al-Kâfirûn dan surah al-Ikhlâsh dalam sembahyang-sembahyang sunat, antaranya ialah sembahyang sunat Maghrib, sembahyang sunat ‘Isya’, sembahyang sunat Thawaf, sembahyang sunat Istikharah, sembahyang sunat dua rakaat ketika hendak belayar (musafir) dan kembali dari musafir, sembahyang sunat Ihram dan diqiyâskan dengannya sembahyang sunat Tahiyyat Masjid, sembahyang sunat Dhuha, sembahyang sunat Zawal dan seumpamanya, dalam sembahyang fardhu Maghrib pada malam Jumaat menurut riwayat al-Baihaqi Rahimahullâh dan disunatkan juga membacanya dalam sembahyang fardhu Subuh pada hari Jumaat bagi musafir sebagaimana yang diriwayatkan oleh ath-Thabarani Rahimhullâh.

Maka ini termasuklah juga sembahyang sunat Tahajjud dan sembahyang sunat Hajat.

Berkata al-‘Allâmah as-Sayyid ‘Abdullah al-Jurdani Rahimahullâh bahawa sebahagian ulama berpendapat adalah sebaiknya membaca kedua-dua surah ini dalam setiap sembahyang yang tidak dikhususkan surahnya, seperti yang disebutkan dalam kitab Hâsyiah Fath al-Mu‘în.

Namun ada juga surah-surah yang khusus dibaca dalam sebahagian sembahyang-sembahyang sunat sebagaimana yang disebutkan oleh para ulama. Antara sembahyang sunat yang dimaksudkan itu adalah seperti berikut:

1. Sembahyang sunat Wudhu. Berkata al-Habib Thahir bin Husin Ba ‘Alawi Rahimahullâh dalam al-Maslak al-Qarîb bahawa pada rakaat pertama selepas bacaan surah al-Fâtihah sunat dibaca:

i. Ayat 64 surah an-Nisâ’:

ii. Selepas itu beristighfâr (membaca َ أَسْتت َتَفْر ِ ُ هللا) sebanyak tiga kali dan kemudian dibaca surah al-Kâfirûn. Pada rakaat kedua selepas bacaan surah al-Fâtihah sunat dibaca: i. Ayat 10 surah an-Nisâ’:

ii. Selepas itu beristighfâr sebanyak tiga kali, kemudian dibaca surah al- Ikhlâsh. 2. Sembahyang sunat Subuh. Terdapat tiga cara yang disebutkan oleh ulama tentang pemilihan ayat atau surah dalam sembahyang sunat Subuh, iaitu:

i. Imam an-Nawawi Rahimahullâh menyebut dalam kitab al-Majmû‘ bahawa sunat dibaca pada dua rakaat sembahyang sunat Subuh surah yang pendek sebagaimana disebutkan dalam kitab ash-Shahîhain (Shahîh al-Bukhari dan Shahîh Muslim):

Maksudnya: Sesungguhnya Nabi Muhammad Shallallâhu ‘alaihi wasallam pada rakaat yang pertama (ketika sembahyang sunat Subuh) membaca satu ayat daripada surah al-Baqarah ( pada rakaat yang kedua Baginda membaca satu ayat daripada surah Âli ‘Imran (Hadits riwayat al-Bukhari, Muslim, Abu Daud dan an-Nasa’i)

Ayat yang dimaksudkan pada rakaat pertama ialah dari surah al-Baqarah ayat 136, manakala pada rakaat kedua ialah dari surah Âli ‘Imran ayat 64.

ii. Sunat juga dibaca pada rakaat pertama surah al-Kâfirûn dan pada rakaat kedua pula surah al-Ikhlâsh sebagaimana hadits yang diriwayatkan oleh Imam Muslim:

Maksudnya: Baginda (Nabi Muhammad Shallallâhu ‘alaihi wasallam) membaca pada rakaat pertama dalam sembahyang sunat Subuh ْ اْلكَتت ْف ِ ُون (surah al-Kâfirûn) dan pada rakaat kedua al-Ikhlâsh). (Hadits riwayat Muslim)

iii. Al-‘Allâmah as-Sayyid ‘Abdullah al-Jurdani Rahimahullâh juga menyebutkan bahawa sunat membaca surah al-Insyirâh ( َْْ أ ََلَْ نَشْت ) pada rakaat pertama dan surah al-Fîl ( َ أ ََلَْ تتَ َي َِْف ) pada rakaat kedua.

Sebagai kesimpulan, adalah lebih awlâ (utama) juga menggabungkan surah-surah itu supaya dapat beramal dengan kesemua riwayat yang wârid mengenainya. Dimulakan dengan membaca pada rakaat pertama selepas bacaan surah al-Fâtihah:

a. Ayat ke 136 daripada surah al-Baqarah. b. Surah al-Insyirâh dan c. Surah al-Kâfirûn.

Kemudian pada rakaat kedua selepas bacaan surah al-Fâtihah sunat dibaca:

a. Ayat 64 surah Âli ‘Imran. b. Surah al-Fîl dan c. Surah al-Ikhlâsh.

3. Sembahyang sunat Dhuha.

Menurut Imam Ibnu Hajar, surah-surah yang sunat dibaca selepas surah al- Fâtihah dalam sembahyang sunat Dhuha ialah surah asy-Syams pada rakaat pertama dan surah adh-Dhuha pada rakaat kedua. Jika ia dikerjakan lebih daripada dua rakaat, memadai dengan membaca surah al-Kâfirûn dan surah al-Ikhlâsh sesudah itu.

Manakala Syeikh ar-Ramli Rahimahullâh pula menjelaskan adalah lebih utama membaca surah al-Kâfirûn dan surah al-Ikhlâsh berbanding surah-surah yang lain, hatta pada dua rakaat yang pertama.

Sebagai alternatif, adalah lebih awlâ menggabungkan surah-surah yang dianjurkan di atas untuk mendapatkan kesemua fadhilat surah-surah itu. Ini disarankan sendiri oleh pengarang kitab I‘anah ath-Thalibin sebagaimana anjurannya untuk dibaca pada rakaat yang pertama selepas surah al-Fâtihah:

i. Surah asy-Syams dan ii. Surah al-Kâfirûn Pada rakaat yang kedua selepas surah al-Fâtihah:

i. Surah adh-Dhuhâ dan ii. Surah al-Ikhlâsh.

Pada rakaat yang seterusnya bolehlah dibaca surah al-Kâfirûn dan surah al- Ikhlâsh sahaja.

Perlu diingat, jika sembahyang sunat Dhuha itu dikerjakan empat rakaat, maka tidak perlu lagi dibaca surah untuk mengiringi surah al-Fâtihah pada rakaat ketiga dan keempat selepas duduk tahiyyat awal pada rakaat yang kedua.

4. Sembahyang sunat Tasbih.

Menurut Syeikh asy-Syarqawi Rahimahullâh adalah lebih awlâ dibaca surah al-Hadîd pada rakaat pertama, surah al-Hasyr pada rakaat kedua, surah ash- Shaff pada rakaat ketiga dan pada rakaat keempat surah al-Jumu‘ah. Jika tidak, bolehlah membaca surah az-Zalzalah pada rakaat pertama, surah al-‘Âdiyât pada rakaat kedua, surah at-Takâtsur pada rakaat ketiga dan surah al-Ikhlâsh pada rakaat keempat.

Manakala Syeikh ‘Ali asy-Syabramallisi Rahimahullâh menyebutkan bahawa dalam sembahyang sunat Tasbih dibaca surah at-Takâtsur pada rakaat pertama, surah al-‘Ashr pada rakaat kedua, surah al-Kâfirûn pada rakaat ketiga dan surah al-Ikhlâsh pada rakaat keempat.

5. Sembahyang sunat Hari Raya.

Sunat dibaca dalam sembahyang sunat Hari Raya sama ada Hari Raya Fitri atau Hari Raya Adhha surah Qaf pada rakaat pertama dan surah al-Qamar pada rakaat kedua atau surah al-A‘lâ pada rakaat pertama dan surah al- Ghâsyiah pada rakaat kedua.

6. Sembahyang sunat Istikharah.

Pada rakaat pertama selepas surah al-Fâtihah dibaca surah al-Qashash, ayat 68-69:

Pada rakaat kedua pula dibaca surah al-Ahzâb, ayat 36:

Maka dalam sembahyang yang telah disebutkan di atas, selain surah al-Kâfirûn dan al-Ikhlâsh, telah disunatkan juga untuk membaca ayat atau surah tertentu dari al- Qur’an.

Sebagai kesimpulannya, adalah harus dibaca apa jua ayat atau surah dari al-Qur’an dalam sembahyang untuk memperolehi pahala membaca al-Qur’an. Bagi sembahyang-sembahyang yang telah disunatkan membaca surah-surah yang khusus, maka adalah lebih baik diamalkan agar tidak luput sunnah Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam itu.

Begitu juga sunat dibaca surah al-Kâfirûn dan surah al-Ikhlâsh dalam sembahyang-sembahyang sunat yang diqiyâskan kepada sembahyang-sembahyang sunat yang lain sebagaimana yang diterangkan oleh Imam Ibnu Hajar Rahimahullâh.

Apa yang perlu diingat, membaca sesuatu ayat atau surah selepas membaca surah al-Fâtihah merupakan sunat hai’ah. Maka sebaliknya pula, hukum meninggalkannya adalah makruh menurut Ibnu Qasim al-‘Abbadi Rahimahullâh.