Kepada Siapa Dibayar Fidyah Puasa?

الجواب

Orang yang tidak terdaya untuk mengerjakan puasa seperti orang yang sangat tua ataupun orang sakit yang tidak ada harapan sembuh adalah diharuskan berbuka puasa pada siang hari bulan Ramadhan kerana keuzurannya itu. Walau bagaimanapun, wajib ke atas mereka untuk membayar fidyah.

Selain daripada itu, fidyah ataupun disebut juga sebagai kaffârah kecil diwajibkan juga ke atas perempuan yang hamil dan perempuan yang menyusukan anak apabila mereka takut berlaku mudharat ke atas anak kandungannya atau anak yang disusuinya. Demikian juga, fidyah diwajibkan ke atas orang yang melengah-lengahkan qadha’ puasanya sehingga masuk bulan Ramadhan yang baharu.

Persoalan yang timbul dalam membayar fidyah puasa ini ialah kepada siapakah fidyah tersebut dibayar ataupun siapakah yang berhak menerimanya? Adakah fidyah puasa itu hanya khusus dibayar kepada orang fakir dan miskin ataupun ia boleh dibayar kepada golongan ashnâf zakat yang lain iaitu ‘âmil, mu’allaf, riqâb, ghârim, ibnus-sabîl dan fî sabîlillâh? Begitu juga, adakah fidyah itu boleh dibayar kepada anak-anak yatim, anak yang tidak sah taraf, ibu tunggal, orang yang berkeperluan khas dan sebagainya?

Fidyah Hanya Dibayar kepada Fakir dan Miskin

Fidyah puasa itu dibayar kepada orang fakir dan miskin sahaja. Hal ini disebutkan dalam al-Qur’an, firman Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ:

Tafsirnya: Dan wajib atas orang-orang yang tidak terdaya berpuasa (kerana tua dan sebagainya) membayar fidyah iaitu memberi makan orang miskin. (Surah al-Baqarah: 184)

Diriwayatkan daripada ‘Atha’ Rahimahullâh, ketika mana beliau mendengar Ibnu ‘Abbas Radhiallâhu ‘anhumâ membaca ayat di atas lalu Ibnu ‘Abbas Radhiallâhu ‘anhumâ berkata:

Maksudnya: Ayat ini tidak mansûkh, ia bagi lelaki yang sangat tua dan perempuan yang sangat tua, kedua-duanya tidak berdaya untuk berpuasa, maka hendaklah kedua-duanya memberi makan orang miskin setiap hari sebagai ganti. (Hadits riwayat al-Bukhari)

Ayat dan hadits di atas jelas menunjukkan bahawa fidyah puasa itu dibayar kepada orang miskin. Ini termasuk juga orang fakir dengan berqiyâskan orang miskin. Bahkan orang fakir itu lebih teruk keadaannya berbanding dengan orang miskin. Jika fidyah itu dibayar kepada orang miskin nescaya orang fakir lebih utama untuk dibayar kepadanya.

Imam Ibnu Hajar Rahimahullâh ada menjelaskan mengenai orang yang miskin di dalam ayat al-Qur’an di atas, beliau berkata:

Ertinya: Ia (memberi makan orang miskin dalam ayat al-Qur’an itu) termasuk juga bagi orang fakir ataupun kerana orang fakir itu lebih teruk keadaannya daripadanya (orang miskin) maka dia lebih utama (dibayar fidyah).

Fidyah puasa itu tidak wajib dibayar kepada kedua-dua mereka bahkan memadai jika ia dibayar sama ada kepada orang fakir sahaja ataupun kepada orang miskin sahaja. Walau bagaimanapun adalah afdhal jika fidyah itu dibayar kepada kedua-dua mereka.

Demikian juga, fidyah puasa itu harus dibayar kepada seorang sahaja walaupun beberapa mudd (cupak makanan). Ini kerana satu hari puasa itu dikira sebagai ibadat yang berasingan di antara satu hari dengan hari yang lain. Walau bagaimanapun satu mudd fidyah puasa itu tidak harus dibayar kepada dua orang. Ini kerana setiap satu mudd adalah dikira satu fidyah yang sempurna. Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ telah mewajibkan satu mudd fidyah itu dibayar kepada seorang dan tidak boleh kurang daripadanya.

Adapun golongan ashnâf zakat selain daripada orang yang fakir dan miskin iaitu ‘âmil, mu’allaf, riqâb, ghârim, ibnus-sabîl dan fî sabîlillâh adalah tidak termasuk dalam golongan yang berhak menerima fidyah. Ini kerana fidyah puasa itu hanya khusus bagi orang fakir dan miskin sahaja sebagaimana disebutkan dalam al- Qur‘an.

Imam asy-Syarbini Rahimahullâh ada menjelaskan mengenai perkara ini dalam kitab Mughnî al-Muhtâj:

Ertinya: (Dan tempat dibayar fidyah itu ialah orang-orang fakir dan miskin) sahaja, bukan (ashnâf lain) daripada ashnâf yang lapan.

Begitu juga, fidyah puasa tidak dibayar kepada anak yatim, anak yang tidak sah taraf, ibu tunggal, orang yang berkeperluan khas dan sebagainya melainkan jika mereka itu tergolong orang yang fakir dan miskin.

Demikianlah penjelasan mengenai kepada siapa fidyah puasa itu dibayar. Fidyah puasa itu adalah khusus kepada orang fakir dan miskin sahaja. Adapun selain mereka sekalipun terdiri daripada golongan ashnâf zakat yang selainnya tidak boleh menerima bayaran fidyah tersebut.