Puasa Orang Yang Menjalani UjianSwab COVID-19

الجواب

Wabak COVID-19 ialah sejenis penyakit berjangkit yang disebabkan oleh virus SARS – COV-2 yang boleh menyebabkan demam panas dan gejala pernafasan seperti batuk, selesma dan sesak pernafasan. Wabak ini telah diisytihar sebagai pandemik oleh Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO).

Dalam usaha membendung penularan jangkitannya, ujian makmal diadakan, antaranya bagi kontak-kontak terdekat pesakit COVID-19 dan individu yang disyaki mengalami gejala-gejala COVID-19.

Di Negara Brunei Darussalam, ujian dilakukan melalui kaedah nasopharyngeal swab iaitu salah satu kaedah pengambilan sampel patogen pernafasan bagi mengesan keberadaan virus dalam sistem pernafasan. Swab digunakan bagi mengambil sampel dalam hidung pesakit terus kepada bahagian dalam rongga hidung yang dikenali sebagai nasopharnyx. Dalam keadaan tertentu, pengambilan sampel boleh diambil dengan kaedah oropharyngeal swab yang diambil dari belakang oropharynx (bahagian belakang kerongkong).

Oleh sebab ujian yang dijalankan melalui kaedah nasopharyngeal swab ini melibatkan rongga hidung, persoalan yang ditimbulkan ialah tentang kedudukan puasa orang yang menjalani ujian swab COVID-19 pada siang hari di bulan Ramadhan. Sebelum menjawab persoalan yang ditimbulkan itu elok dibawakan terlebih dahulu penjelasan berkaitan rongga hidung dan had-hadnya yang boleh membatalkan puasa jika masuk sesuatu ke dalamnya.

Memasukkan Benda ke Dalam Rongga Melalui Lubang yang Terbuka Dalam Tubuh Manusia

Salah satu perkara yang membatalkan puasa itu ialah memasukkan sesuatu benda dengan sengaja ke dalam rongga melalui lubang yang terbuka.

‘Benda’ yang dimaksudkan di atas ialah apa-apa jua benda, tidak kira banyak atau sedikit, sama ada benda yang boleh dimakan seperti biji lenga atau yang tidak boleh dimakan seperti batu kecil. Apabila disebut benda, maka tidaklah termasuk rasa atau bau. Sekiranya yang masuk ke dalam rongga seseorang yang berpuasa itu berupa rasa atau bau, maka tidaklah membatalkan puasanya.

‘Dengan sengaja’ bermaksud memasukkan sesuatu benda ke dalam rongga sama ada dilakukannya sendiri atau dilakukan oleh orang lain dengan keizinannya.

‘Rongga’ pula adalah rongga dalam (lubang, ruang) yang mempunyai fungsi untuk memproses sama ada makanan atau ubat ataupun tidak, seperti rongga otak, kerongkong atau rongga mulut, rongga hidung, rongga telinga, perut, dubur, faraj, pundi-pundi kencing, lubang tempat keluar air kencing lelaki dan lubang tempat keluar air susu.

‘Lubang yang terbuka’ pula adalah lubang tempat masuk atau keluar sesuatu, sama ada lubang itu wujud sejak lahir seperti mulut, hidung, telinga dan dubur ataupun lubang yang baru wujud seperti luka.

Rongga Hidung

Bahagian zahir rongga hidung penting diketahui dalam menentukan batal atau tidaknya puasa seseorang itu apabila masuk sesuatu benda ke dalam hidung ketika sedang berpuasa. Had zahir hidung yang paling dalam adalah sehingga akhir khaisyûm.

Apa itu khaisyûm? Berkenaan khaisyûm ini, dibawakan beberapa penjelasan mengenainya daripada beberapa kitab tajwid dan qira‘at serta kitab fiqh.

Dalam ilmu tajwid, khaisyûm merupakan salah satu daripada makhraj huruf (tempat keluar huruf) al-Qur’an. Di sinilah tempat keluar bunyi ghunnah (dengung) dalam bacaan idghâm serta mîm dan nûn mati.

Menurut Imam al-Jazari Rahimahullâh, salah seorang daripada ulama besar dalam bidang qira’at, dalam kitab beliau at-Tamhid fî ‘Ilm at-Tajwîd menyebutkan:

Ertinya: Sesungguhnya (bunyi) al-ghunnah keluar daripada khaisyûm sebagaimana yang disebut sebelumnya, dan khaisyûm adalah hujung hidung yang bersambung ke bathin (dalam) mulut.

Dalam kitab al-Hadi Syarh Thayyibât an-Nasyr fî al-Qirâ’ah ‘Asyri wa al-Kasyf ‘an ‘Ilal al-Qirâ’ah wa Tawjihihâ (yang mensyarah kitab Thayyibâ an-Nasyr fî al- Qirâ’ah ‘Asyr tulisan Imam al-Jazari Rahimahullâh mengenai Qira’at Sepuluh) ada disebutkan berkenaan bahagian ke lima makhraj huruf iaitu khaisyûm yang dijelaskan sebagaimana berikut:

Ertinya: ((Khaisyûm)) ia adalah: Laluan hidung yang bersambung ke dalam atas lelangit, dan bukan (dimaksudkan) dengan lubang hidung (nostril). Dan ((bunyi al-ghunnah)) keluar daripadanya (khaisyûm).

Perkataan khaisyûm juga disebut dalam beberapa kitab para ulama fiqh mazhab asy-Syafi‘i ketika mereka membincangkan mengenai perbuatan istinsyâq (memasukkan air ke dalam hidung) dalam perkara sunat wudhu’ dan juga pada had zahir hidung dalam perkara membatalkan puasa.

Antaranya dalam kitab Asnâ Mathâlib fî Syarh Raud ath-Thâlib dalam perkara sunat-sunat wudhu’, Imam Zakaria al-Anshari Rahimahullâh menyebutkan:

Ertinya: Dan (berlebihan) dalam memasukkan air ke dalam hidung iaitu menarik air dengan nafas sehingga ke khaisyûm ………..(khaisyûm hidung) iaitu hujung rongga hidung.

Perkara sunat wudhu’ ini adalah berdasarkan hadits yang diriwayatkan daripada Laqith bin Shabirah Radhiallâhu ‘anhu, Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wa sallam bersabda kepada beliau:

Maksudnya: Sempurnakanlah wudhu’, selatilah di antara celahan jari-jemari, serta berlebihlah ketika melakukan istinsyâq, melainkan jika kamu berpuasa. (Hadits riwayat Abu Daud)

Hadits di atas menjelaskan mengenai kesempurnaan wudhu’ dengan mengerjakan fardhu dan sunat wudhu’. Antaranya dengan menyelati jari-jari dan melebihkan memasukkan air ke dalam hidung kecuali bagi orang yang sedang berpuasa. Mereka dilarang melebihkan memasukkan air kerana ditakuti sampai air ke had bâthin (dalam) hidung maka ia boleh membatalkan puasa. Imam Zakaria al-Anshari Rahimahullâh seterusnya menyebutkan:

Ertinya: Adapun orang berpuasa, maka tidak disunatkan baginya berlebih-lebihan (dalam berkumur-kumur dan memasukkan air ke dalam hidung), bahkan makruh hukumnya kerana ditakuti membatalkan (puasa) sebagaimana yang disebut di dalam (kitab) al-Majmû‘.

Selain itu beberapa pengertian khaisyûm disebutkan dalam kitab Syarh Musykil al- Wasîth oleh Ibnu Shalah Rahimahullâh dalam bab sifat wudhu’ tentang sunat berlebihan dalam istinsyâq dengan memasukkan air ke dalam hidung sehingga sampai khayâsyim. Khayâsyim merupakan jamaʻ khaisyîm. Para ahli bahasa mengertikan antaranya:

- Bahagian hidung paling dalam. - Tulang nipis lagi lembut pada bahagian hidung paling dalam, di antara hidung dan otak. - Adakalanya semua bahagian hidung dinamakan sebagai khaisyûm.

Dalam kitab I‘ânah ath-Thâlibîn pula disebutkan bahawa batang hidung termasuk sebahagian daripada khaisyûm:

Ertinya: Dan ini kerana batang hidung (adalah sebahagian) daripada khaisyûm.

Berdasarkan penjelasan para ulama di atas, dapat disimpulkan bahawa antara bahagian yang dikatakan sebagai khaisyûm ialah bahagian paling belakang dalam hidung. Disebutkan juga bahawa keseluruhan hidung dikatakan sebagai khaisyûm.

Khaisyûm ini pula keseluruhannya adalah termasuk dalam had zahir hidung sebagaimana dijelaskan oleh Imam as-Sayyid al-Bakri Rahimahullâh:

Ertinya: Khaisyûm keseluruhannya adalah (had) yang zahir.

Memasukkan Sesuatu Sehingga Melebihi Had Zahir Hidung

Jika sekiranya seseorang yang berpuasa itu memasukkan sesuatu ke dalam rongga hidung melebihi had zahir hidung iaitu melebihi hujung khaisyûm secara senghaja sama ada dilakukannya sendiri atau dilakukan oleh orang lain dengan keizinannya, maka batal puasanya.

Menurut Imam al-Malibari Rahimahullâh:

Maksudnya: Dan tidak membatalkan puasa dengan sampainya sesuatu ke dalam batang hidung sehingga melebihi/melimpasi hujung khaisyûm, iaitu bahagian paling dalam (rongga) hidung.

Imam as-Sayyid al-Bakri Rahimahullâh ketika mensyarahkan perkataan Imam al- Malibari Rahimahullâh di atas, beliau menjelaskan, jika (sampai sesuatu) melebihi hujung khaisyûm maka batal puasa dan sekiranya tidak melebihinya, maka tidak batal puasa.

Mengenai kedudukan puasa orang yang diambil ujian swab melalui hidung pada siang hari di bulan Ramadhan, adalah tertakluk di mana calitan sampel itu diambil.

Sekiranya kawasan pengambilan tersebut sudah melebihi khaisyûm, maka batal puasa orang yang diambil ujian tersebut. Manakala, sekiranya ia masih di dalam kawasan khaisyûm, maka pengambilan sampel di kawasan tersebut tidak membatalkan puasanya.

Walau bagaimanapun sekiranya pengambilan sampel ini masih dalam kawasan khaisyûm, perlu juga diambil langkah berhati-hati ditakuti perbuatan pengambilan sampel akan melebihi hujung khaisyûm. Ini dibuat sebagai langkah berhati-hati sebagaimana berhati-hati dalam perkara istinsyâq bagi orang yang berpuasa.

Sehubungan dengan itu, sekiranya pengambilan sampel hendak dilakukan di bulan Ramadhan, maka sebagai irsyâd dan langkah berhati-hati, pengambilan sampel tersebut lebih teratur dilakukan pada malam hari bagi mengelak berlakunya perkara yang boleh membatalkan puasa iaitu dengan sengaja memasukkan sesuatu ke dalam rongga.