Mengagihkan Zakat Kepada Keluarga Sendiri

الجواب

Zakat harta wajib dikeluarkan apabila mencukupi syarat-syarat wajib zakat. Ia wajib dilaksanakan dengan segera apabila harta tersebut sudah sedia untuk diagihkan iaitu ada harta yang dikeluarkan dan ada ashnâf yang berhak menerima bahagian zakat. Jika ia dilambat-lambatkan untuk dikeluarkan hukumnya adalah berdosa, melainkan jika kelambatan itu kerana menanti orang yang lebih afdhal menerima agihan zakat tersebut.

Orang yang mengeluarkan zakat harta hendaklah menyerahkan zakatnya itu sendiri kepada orang yang berhak menerima zakat. Harus juga baginya berwakil kepada seseorang untuk menyerahkan zakatnya itu. Walau bagaimanapun, adalah lebih afdhal baginya menyerahkan zakatnya itu kepada pemerintah umpamanya institusi zakat atau Baitul-Mal yang mengendalikan zakat untuk diagih-agihkan kepada orang yang berhak menerima zakat berbanding dia menyerahkannya sendiri atau berwakil kepada seseorang. Ini kerana pemerintah itu lebih tahu siapa yang berhak menerima zakat dan boleh menyerahkannya secara menyeluruh serta zakat itu selamat diagih-agihkan dengan penuh yakin.

Dalam perkara mengagih-agihkan zakat ini, bolehkah jika orang yang mengeluarkan zakat itu mengagih-agihkan zakatnya sendiri kepada ahli keluarganya yang berstatus fakir dan miskin seperti isteri, suami, anak, ibu bapa, adik-beradik dan sebagainya?

Sehubungan dengan persoalan ini, perlu diketahui bahawa antara syarat-syarat penerima agihan zakat daripada ashnâf fakir dan miskin itu ialah dia bukan terdiri daripada orang yang diberi nafkah wajib, sama ada atas nama kerabat ataupun suami. Ini bererti orang yang mengeluarkan zakat itu tidak harus mengagihkan zakatnya kepada orang yang wajib dinafkahinya walaupun berstatus fakir dan miskin. Ini kerana mereka itu telah pun mendapat nafkah yang diberi oleh kerabat tersebut.

Siapakah Yang Dimaksudkan Dengan Orang Yang Diberi Nafkah Wajib Oleh Kerabat Atau Suami Itu?

Orang yang diberi nafkah wajib oleh kerabat itu ialah seperti berikut: 1. Ibu bapa hingga ke atas.

Ibu bapa yang berstatus fakir dan miskin tidak harus menerima agihan zakat fakir dan miskin daripada zakat anaknya sendiri. Demikian juga nenek yang berstatus fakir dan miskin tidak harus menerima agihan zakat daripada cucunya sendiri. Ini kerana ibu bapa dan nenek tersebut mendapat nafkah wajib daripada anak dan cucu mereka.

2. Anak hingga ke bawah.

Anak yang berstatus fakir dan miskin tidak harus menerima agihan zakat fakir dan miskin daripada zakat bapanya sendiri. Demikian juga cucu yang berstatus fakir dan miskin tidak harus menerima agihan zakat tersebut daripada neneknya sendiri. Ini kerana anak dan cucu tersebut mendapat nafkah wajib daripada bapa dan nenek mereka.

3. Isteri.

Isteri yang berstatus fakir dan miskin tidak harus menerima agihan zakat fakir dan miskin daripada zakat suaminya sendiri. Ini kerana isteri tersebut mendapat nafkah wajib daripada suaminya.

Menerima Agihan Zakat Fakir Dan Miskin Daripada Kerabat Yang Tidak Wajib Memberi Nafkah

Adapun orang yang menerima nafkah daripada kerabat yang tidak wajib memberinya nafkah adalah harus dia menerima agihan zakat fakir dan miskin daripada kerabatnya yang tidak wajib memberinya nafkah itu seperti adik-beradik dan bapa saudara.

Adik perempuan yang berstatus fakir dan miskin yang menerima nafkah daripada abangnya adalah harus dia menerima agihan zakat fakir dan miskin daripada zakat abangnya sendiri. Demikian juga anak saudara yang berstatus fakir dan miskin yang menerima nafkah daripada bapa saudaranya adalah harus dia menerima agihan zakat fakir dan miskin daripada zakat bapa saudaranya sendiri. Ini kerana nafkah yang diberi oleh abang dan bapa saudaranya itu adalah berupa nafkah yang tidak wajib, dalam makna yang lain abang dan bapa saudara tidak wajib memberi mereka nafkah.

Isteri Mengagihkan Zakatnya Kepada Suami Yang Berstatus Fakir Dan Miskin

Sunat bagi isteri mengagihkan zakatnya sendiri kepada suaminya yang berstatus fakir dan miskin. Hal ini disebutkan dalam hadits yang diriwayatkan oleh Zainab, isteri kepada ‘Abdullah bin Mas‘ud Radhiallâhu ‘anhumâ:

Maksudnya: Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bersabda: “Bersedekahlah kamu wahai kaum wanita walaupun daripada perhiasan kamu”. Zainab berkata: “Aku kembali kepada ‘Abdullah (suami Zainab), lalu aku berkata: “Engkau adalah seorang lelaki yang tidak mempunyai banyak harta, sedangkan Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam telah memerintahkan kami supaya bersedekah. Oleh itu pergilah engkau menghadap Baginda dan tanyakanlah (kepada Baginda) adakah memadai aku bersedekah kepadamu. Sekiranya tidak, aku akan memberikannya pula kepada orang lain”. Zainab berkata: “‘Abdullah berkata kepadaku: “Engkau sahajalah yang pergi menghadap Baginda!” Zainab berkata: “Lalu aku pun pergi. Ternyata di hadapan pintu rumah Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam sudah ada seorang wanita daripada golongan Anshar yang sama tujuannya denganku”. Zainab berkata: “Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam dianugerahkan kemuliaan (kami segan untuk menghadap Baginda)”. Zainab berkata: “Lalu Bilal keluar menemui kami. Kami pun berkata kepadanya: “Menghadaplah kepada Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam dan sampaikan kepada Baginda bahawa ada dua orang wanita di hadapan pintu yang ingin bertanya, adakah memadai sedekah mereka berdua diberikan kepada suami mereka berdua dan kepada anak-anak yatim yang berada dalam tanggungan mereka berdua? Dan janganlah beritahu siapa kami”. Zainab berkata: “Bilal masuk menghadap Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bertanyakan hal itu. Lalu Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bertanya kepada Bilal: “Siapakah mereka berdua itu?” Bilal menjawab: “Seorang wanita daripada golongan Anshar dan Zainab”. Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bertanya: “Zainab yang mana satu?” Bilal menjawab: “Isteri ‘Abdullah”. Rasulullah Shallallâhu ‘alaihi wasallam bersabda kepadanya (Bilal): “Mereka berdua mendapat dua ganjaran iaitu ganjaran kerana kaum kerabat dan ganjaran kerana sedekah (zakat).” (Hadits riwayat Muslim)

Hadits ini menunjukkan bahawa isteri boleh mengagihkan zakatnya sendiri kepada suaminya, jika suami berkenaan adalah daripada ashnâf zakat. Malahan isteri tersebut mendapat dua ganjaran pahala iaitu ganjaran kerana membantu kerabat dan ganjaran kerana mengeluarkan zakat.

Mengagihkan Zakat Selain Ashnâf Zakat Fakir Dan Miskin Kepada Kerabat Yang Wajib Diberi Nafkah Dan Isteri

Selain bahagian zakat fakir dan miskin, adalah harus zakat itu diagihkan kepada kerabat yang berstatus ‘âmil, orang yang berhutang (ghârimîn), pejuang pada jalan Allah, mu’allaf dan ibnus- sabîl sekalipun mereka adalah daripada kerabat yang wajib ditanggung nafkahnya.

Kerabat yang berstatus mu’allaf harus menerima agihan zakat tersebut daripada kerabat yang wajib menafkahinya. Akan tetapi jika kerabat yang mu’allaf itu berstatus fakir, maka tidak harus baginya menerima agihan zakat mu’allaf daripada kerabat yang wajib memberinya nafkah.

Sementara kerabat yang berstatus ibnus-sabîl harus menerima agihan zakat ashnâf ibnus-sabîl itu daripada kerabat yang wajib memberinya nafkah setakat kadar yang perlu untuk menampung kos pelayaran sahaja. Mereka tidak berhak menerima bahagian zakat ibnus-sabîl sepenuhnya bagi menampung keperluan-keperluan yang lain seperti makan, minum dan seumpamanya kerana perkara tersebut sudah termasuk dalam nafkah yang wajib ditanggung oleh pengeluar zakat.

Selain itu, seorang suami harus mengagihkan zakatnya daripada bahagian zakat orang yang berhutang dan mu’allaf kepada isterinya, jika isterinya itu berstatus orang yang berhutang atau mu’allaf.

Sekiranya isteri terebut berstatus ibnus-sabîl, keharusan menerima agihan zakat daripada suaminya adalah tertakluk kepada keadaan berikut:

1. Isteri yang belayar bersama suaminya dengan mendapat keizinan suami. Tidak harus menerima bahagian zakat ibnus-sabîl kerana nafkah ditanggung oleh suaminya.

2. Isteri yang belayar bersama suaminya tetapi dengan tidak mendapat keizinan suami seperti isteri berdegil juga untuk pergi bersama suami. Tidak harus menerima bahagian zakat ibnus-sabîl kerana isteri melakukan dosa.

3. Isteri yang belayar seorang diri dengan tidak mendapat keizinan suami. Tidak harus menerima bahagian zakat ibnus-sabîl kerana isteri melakukan dosa.

4. Isteri yang belayar seorang diri dengan mendapat keizinan suami, dan nafkah wajib diberikan kepada isteri seperti isteri belayar kerana keperluan suami, maka isteri harus menerima bahagian zakat ibnus-sabîl iaitu kadar untuk menampung kos pelayaran sahaja. Tetapi tidak berhak menerima bahagian zakat ibnus-sabîl sepenuhnya bagi menampung keperluan-keperluan lain seperti makan dan minum kerana perkara tersebut sudah termasuk dalam nafkah yang wajib ditanggung oleh suami.

5. Isteri yang belayar seorang diri dengan mendapat keizinan suami, dan nafkah tidak wajib diberikan kepada isteri seperti isteri belayar kerana keperluannya sendiri, maka isteri harus menerima bahagian zakat ibnus-sabîl bagi segala kos pelayaran termasuk keperluan-keperluan yang lain seperti makan dan minum.

6. Isteri yang belayar dengan tidak mendapat keizinan suami tetapi dia ingin berpatah balik daripada belayar untuk mematuhi suaminya, maka isteri harus menerima bahagian zakat ibnus-sabîl untuk perbelanjaannya pulang.

Demikianlah beberapa penjelasan mengenai hukum mengagihkan bahagian-bahagian zakat kepada keluarga sendiri.