Riya’ Dalam Melakukan Sembahyang Antara Kriteria Orang Munâfiq

الجواب

Sembahyang merupakan ibadat paling utama bagi seorang muslim kerana ia merupakan tiang agama Islam. Sembahyang bukan sahaja merupakan perintah Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ untuk dikerjakan oleh umat Islam sebagai kewajiban semata-mata, bahkan ia mempunyai hikmah yang banyak antaranya berperanan dalam memenuhi matlamat kehidupan seorang muslim dalam aspek ‘aqidah dan tarbiyyah.

Dalam aspek ‘aqidah, sembahyang berperanan dalam menambah dan mengukuhkan keimanan seseorang kepada Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ di samping memelihara hubungannya sebagai seorang hamba dengan Penciptanya iaitu Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ.

Manakala dalam aspek tarbiyyah pula, sembahyang mampu membentuk peribadi seseorang dengan sifat-sifat yang terpuji dan menjauhkan seseorang daripada perbuatan keji dan mungkar.

Oleh yang demikian untuk mendapatkan hikmah sembahyang seperti di atas, seseorang hamba yang melakukan sembahyang hendaklah melakukannya dengan ikhlas semata-mata kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ.

Ikhlas Dalam Melakukan Sembahyang

Ikhlas dalam melakukan semua ibadat adalah dituntut dalam Islam. Menurut ulama, ikhlas itu ialah melakukan sesuatu semata-mata kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ. Ikhlas kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ itu ialah menunggalkan qashad (satu niat sahaja) semata-mata kerana Allah Ta‘ala dalam melaksanakan perintah Allah. Dalam erti kata lain ia dilaksanakan semata-mata untuk tujuan taqarrub kepada Allah Ta‘ala, tidak kerana sesuatu yang lain seperti berbuat sesuatu ibadat kerana makhluk atau kerana mendapat pujian manusia dan lain-lain seumpamanya.

Ikhlas kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ dalam melakukan ibadat itu merupakan cabang daripada keimanan terhadap keEsaan Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ. Tuntutan ikhlas kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ dalam melakukan ibadat khususnya sembahyang ada disebutkan dengan jelas dalam firman Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ:

Tafsirnya: Katakanlah: “Sesungguhnya sembahyangku, ibadatku, hidupku dan matiku hanyalah untuk Allah, Pencipta dan Pentadbir sekalian alam. Tiada sekutu bagiNya dan dengan itu aku diperintahkan dan aku ialah orang yang mula-mula menyerahkan diri (kepada Allah di kalangan umatku). (Surah al-An‘âm: 162-163)

Dalam ayat yang lain, Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ berfirman lagi:

Tafsirnya: Padahal mereka tidak diperintahkan melainkan untuk menyembah Allah dengan mengikhlaskan ibadat kepadaNya semata-mata. (Surah al-Bayyinah: 5)

Ikhlas ada tiga peringkat:

1. Peringkat yang paling tinggi ialah melaksanakan ibadat semata-mata menjunjung perintah Allah Ta‘ala dan menjalankan kewajiban sebagai hamba terhadap Tuhannya, bukan meraih perhatian manusia dengan kasih, pujian, harta dan seumpamanya.

2. Peringkat yang kedua ialah melaksanakan ibadat kerana Allah Ta‘ala agar diberi keuntungan akhirat seperti dijauhkan daripada api neraka dan dimasukkan ke dalam syurga.

3. Peringkat yang ketiga ialah melaksanakan ibadat kerana Allah Ta‘ala agar diberi keuntungan di dunia seperti rezeki yang luas dan terhindar daripada perkara-perkara yang mendukacitakan.

Selain daripada tiga peringkat tersebut, ia adalah riya’.

Riya’ Dalam Melakukan Sembahyang

Riya’ adalah kata nama yang berasal daripada perkataan الرؤية (penglihatan) yang pada asalnya memberi maksud mengharapkan kedudukan di hati manusia (pujian) dengan cara memperlihatkan kepada mereka perwatakan yang baik.

Menurut Kamus Dewan, riya’ adalah sifat atau sikap suka menunjuk-nunjukkan amal ibadat atau sesuatu kebaikan dengan tujuan mendapatkan pujian atau sanjungan daripada orang lain, bukan kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ.

Riya’ adalah penyakit rohani yang lahir daripada hati yang tidak ikhlas dan merupakan salah satu sifat yang tercela dalam Islam. Hukumnya adalah haram dan dibenci Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ. Menurut Ibn Hajar al-Haitami Rahimahullâh dalam kitabnya az-Zawâjir, riya’ adalah salah satu dosa besar.

Melihat kepada dua perkara yang disebut iaitu ikhlas dan riya’ serta hubungkait kedua-duanya dengan ibadat sembahyang, jelas menunjukkan bahawa kedua-dua perkara tersebut perlu diambil perhatian dalam melaksanakan ibadat sembahyang kerana kedua-duanya akan mempengaruhi kualiti ibadat sembahyang yang dilaksanakan.

Riya’ dalam sembahyang adalah sifat orang munâfiq sebagaimana firman Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ:

Tafsirnya: Dan apabila mereka berdiri untuk menunaikan sembahyang, mereka berdiri dengan (perasaan) malas dengan maksud riya’ kepada manusia (supaya mereka disangka orang yang beriman), dan mereka pula tidak mengingati Allah melainkan sedikit sahaja. (Surah an-Nisâ’: 142)

Menurut ulama tafsir, orang-orang munâfiq apabila melakukan amalan yang paling mulia dan paling utama iaitu sembahyang, mereka merasa berat dan lambat untuk melakukannya, mereka berdiri dengan penuh kemalasan, kerana tidak ada niat dalam diri mereka untuk melakukannya, tidak ada iman dan rasa takut dalam diri mereka, tidak mengharap ganjaran pahala dan tidak percaya akan diseksa jika meninggalkannya. Mereka tidak memahami makna dan maksud sembahyang yang sebenarnya. Ini merupakan gambaran sifat orang munâfiq yang zahir apabila mereka melakukan sembahyang.

Manakala sifat orang-orang munâfiq yang tersembunyi ialah mereka melakukan sembahyang dengan riya’. Tidak wujud keikhlasan dan mu‘âmalah dengan Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ dalam sembahyang yang dilakukan, bahkan hanya ingin sembahyang mereka disaksikan oleh manusia bagi melindungi diri mereka dan mendapat pujian. Sembahyang yang mereka lakukan bukan kerana menurut perintah Allah.

Orang-orang yang melakukan sembahyang dengan riya’ iaitu bertujuan memperlihatkan atau menunjuk-nunjuk adalah mendapat celaan Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ dengan memberi ancaman berupa azab kepada mereka sebagaimana firmanNya:

Tafsirnya: Maka celakalah orang-orang yang bersembahyang. (Iaitu) mereka yang lalai terhadap sembahyang mereka. (Juga) mereka yang berkeadaan riya’. (Surah al-Mâ‘ûn: 4-6)

Adapun maksud perkataan ويل dalam ayat di atas merupakan lembah (dalam neraka Jahannam) yang mengalir dari nanah dan darah ahli neraka Jahannam sebagaimana disebut Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ dan inilah azab bagi orang-orang munâfiq yang sembahyang tetapi bukan kerana Allah Subhânahu wa Ta‘âlâ.

Oleh itu, hindari diri kita daripada sifat riya’ dalam melaksanakan sembahyang kerana melakukan sembahyang dengan riya’ itu adalah antara kriteria orang munâfiq.